Fot. Jarosław Czochański

Zatoka Gdańska jest największą zatoką polskiego wybrzeża Bałtyku, oddzieloną od wód morskich umowną linią łączącą przylądek Rozewie z przylądkiem Taran na półwyspie Sambia. Maksymalna głębokość akwenu wynosi 118 m. Ma zróżnicowane zasolenie – od 8 promili dla wód przypowierzchniowych do 13 promili dla wód przydennych, wymiana wód z otwartym morzem jest dobra. Zatoka stanowi południowy kraniec Bałtyku. W jej obrębie zawarty jest basen sedymentacyjny – Głębia Gdańska. W nim następuje odkładanie zawiesin i zanieczyszczeń wprowadzanych do zatoki z wodami Wisły oraz z aglomeracji trójmiejskiej.

 

W części południowej wybrzeże zatoki stanowi wał Mierzei Wiślanej. Pozostałe wybrzeża mają zróżnicowany charakter: z obniżeniami dolinnymi w ujściach cieków i klifami w rejonach kontaktu morza z kępami wysoczyznowymi.

 

W okresie jesienno- zimowym obserwuje się nasilenie zjawisk sztormowych, oddziałujących szczególnie silnie na wybrzeża klifowe. Związane są one z okresem nasilenia wiatru, przekraczającego w tym czasie prędkość 8 m/sek. Również z  występowaniem silego wiatru związane są zjawiska spiętrzania kry lodowej w okresie zimowym i występowania tzw. cofki w ujściowych fragmentach rzek – przede wszystkim Wisły, które to zjawisko, wstrzymując spływ wód ze strony lądu, tworzy niebezpieczeństwo wystąpienia powodzi na polderowym obszarze Żuław Wiślanych.

 

Zatoka Pucka

Fot. Jarosław Czochański

stanowi w rzeczywistości integralną część Zatoki Gdańskiej. Z uwagi jednak na swoiste domknięcie i łączność wód z Zatoką Gdańską jedynie od strony południowej oraz ze względu na rolę w strukturze i funkcjonowaniu środowiska, wydzielona została jako odrębna jednostka przyrodnicza.

 

Ograniczenie zatoki tworzą Półwysep Helski i brzeg Pobrzeża Kaszubskiego, a umowną granicę z Zatoką Gdańską tworzy linia łącząca cypel Półwyspu Helskiego z Cyplem Orłowskim. Akwen wykazuje dwudzielność – na część północną, ograniczoną Cyplem Rewskim i Ryfem Mew w jego przedłużeniu, i część południową, otwartą,  o bardziej morskim charakterze.

 

Z przyrodniczego punktu widzenia szczególnie ciekawa jest część północna, będąca płytkim, silnie wysłodzonym akwenem (średnia głębokość 3,5 m), o ograniczonej wymianie wody i silnej wieloletniej antropopresji przejawiającej się w spływie zanieczyszczonych wód z obszaru lądowego. Przez wiele lat ta właśnie część zatoki była najsilniej zanieczyszczonym akwenem w sąsiedztwie wybrzeża województwa pomorskiego. Wciąż jest silnie zanieczyszczona, choć w ostatnich latach wyraźnie pojawiła się tendencja polepszania stanu jej wód. Ta część również uznawana jest za akwen o wyjątkowych warunkach naturalnych dla rozmnażania i funkcjonowania wielu gatunków flory i fauny, zasilających bioróżnorodność wód Zatoki Gdańskiej.

 

Druga, południowa część Zatoki Puckiej jest znacznie głębsza (do kilkudziesięciu metrów), cechuje się większym zasoleniem i dynamiką wód. Przez bezpośrednią łączność z wodami Zatoki Gdańskiej ma w pełni charakter morskiego akwenu zatokowego.

 

Zalew Wiślany

Fot. Jarosław Czochański

stanowi estuarium (poszerzone lejkowate ujście rzeki, które podlega wpływom morskim) w stosunku do Zatoki Gdańskiej. Ma powierzchnię 838 km kw., z czego 328 km kw. znajduje się w granicach Polski, a ok. 45 proc. tej powierzchni położone jest w województwie pomorskim. Zbiornik ten charakteryzuje się małą głębokością – maksymalna wynosi 4,4 m, średnia zaś 2,4 m.

 

Zalew jest zbiornikiem o bardzo małym zasoleniu (od ok. 1 promila w rejonie ujścia Nogatu do 7 promili w części wschodniej), spowodowanym znacznym zasilaniem wodami rzecznymi ze strony lądu i słabą wymianą wód morskich z otwartym morzem przez Cieśninę Bałtyjską.

 

Zbiornik cechuje zaawansowany proces eutrofizacji wód, wywołany przede wszystkim dostarczaniem od wielu lat zanieczyszczeń, wnoszonych wodami rzecznymi ze strony lądu oraz wspomnianą już słabą możliwością wymiany wód z otwartym morzem. Proces zanieczyszczeń ze strony Polski w ostatnich latach osłabł, nadal jednak duża ich ilość wnoszona jest ze wschodniej części zalewu – z obszaru Rosji. Pomimo to zbiornik ma bardzo duże znaczenie przyrodnicze, przede wszystkim jako ostoja ptaków, zarówno gniazdujących, jak i przylatujących na wody zalewu, leżącego na trasach wędrówek ptaków wzdłuż południowego brzegu Bałtyku.