Leżąca na pograniczu dwóch wyjątkowych krain – Kaszub i Kociewia, czyli niemal w samym środku województwa pomorskiego, gmina Stara Kiszewa w pełni zasługuje na miano serca Pomorza.

Myszołów zwyczajny, fot. wdzydzkipark.pl

Jeden z mieszkańców kiszewskich lasów – myszołów.

Można by powiedzieć zielonego serca, ponieważ niemal połowę tego obszaru zajmuje szumiąca, zielona masa Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego i tajemnicze knieje Borów Tucholskich.

Krajobraz należy do wyjątkowo malowniczych. W południowej części gminy, rozległe tereny leśne przecina kręta rzeka Wierzyca – przez przyrodników zwana „Rospudą Pomorza". Nieujarzmiona i dzika, na całej swej długości (ok. 130 km) tętni życiem. Dla wędkarzy to rybi raj, dla ornitologów ptasie sanktuarium, a dla kajakarzy – prawdziwa wyzwanie, za sprawą swego wartkiego nurtu, licznych meandrów, kamieni i powalonych drzew.

Północna część gminy należy do strefa pięciu Jezior Polaszkowskich, połączonych gęstą siecią kanałów. Tak jak większość terenów naturalnych gminy, jeziora należą do obszarów chronionych, dzięki czemu przyroda może tu w pełni rozkwitać bogactwem form i barw.

Tutejsza fauna i flora należą do najbardziej zróżnicowanych w regionie, o czym łatwo można się przekonać odwiedzając między innymi rezerwat Krwawe Doły położony na południe od jeziora Chądzie, rezerwat roślinności bagiennej Czerwone Błota w Konarzynach, lub podziwiając liczne pomniki przyrody (400-letni dąb szypułkowy w Lipach, 200-letni kasztanowiec w Górze i jesion wyniosły w Chwarzenku, oraz „najmłodszą" w tym zacnym towarzystwie, 120-letnia wierzba krucha w Starym Bukowcu).

Gmina Stara Kiszewa z lotu ptaka, fot. www.wdzydzkipark.pl

Nazwa Stara Kiszewa została utworzona od imienia Kisz, po dodaniu przyrostka - ewa. Najstarszy zapis w formie Kissow pochodzi z 1296 r., następny Vela Kyssewa – z 1281 r., a Kissawa Stara z 1664 r. Jako teren osadniczy zajmowana była przez ludność kultury wschodnio-pomorskiej już 2500 lat temu, w tzw. okresie Hallstatt D – epoki żelaza. Z tego czasu pochodzi odkryte w drugiej połowie XIX w. na wzniesieniu opodal zamku cmentarzysko z grobami skrzynkowymi, w których znaleziono liczne ułamki naczyń glinianych, dwie urny twarzowe oraz żelazną szpilkę z brązową główką. W XIII w. Stara Kiszewa wzmiankowana jest w związku z przebiegiem przez jej terytorium drogi do grodu w Garczynie, a później do Pogódek i Kościerzyny. Najważniejsza wzmianka źródłowa odnosząca się do Starej Kiszewy znajduje się w dokumencie księcia Mściwuja II, wystawionym w 1281 r. w obecności biskupa poznańskiego Jana i innych dostojników. Wówczas to Vela Kyssewa nadana została Mikołajowi Jankowicowi – sędziemu poznańskiemu. W skład darowizny wchodziły tereny, sięgające do Wdzydz i obejmujące szereg jezior, w tym jezioro Krąg. Nadanie to potwierdził 27.10.1296 r. Władysław Łokietek, podczas swojego pobytu w Kaliszu, gdzie rycerz Mikołaj rezydował wówczas już jako wojewoda kaliski. Omawianą majętność objął za zgodą młodszych braci w 1315 r.syn Mikołaja imieniem Jakub. W rok później odstąpił ją za dożywotnią rentę roczną Krzyżakom, wykupującym po zagrabieniu w 1308-1309 r. Pomorza wszystkie majętności prywatne. W 1347 r.Stara Kiszewa uzyskała prawo chełmińskie i wówczas zapewne stanął tutaj pierwszy, drewniany kościół parafialny. Wieś zawsze należała do zamożnych i dobrze zagospodarowanych. W XVI w.znajduje się w niej 12 gburów, rzemieślnicy, dwaj zagrodnicy i czynna jest karczma. Od wojny 13-letniej wchodzi Stara Kiszewa w skład starostwa kiszewskiego i podlega staroście rezydującemu w pobliskim Zamku Kiszewskim. W 1664 roku należało do wsi 56 łanów gruntu, z czego pleban uprawiał 4, dwaj sołtysi 6, karczmarz 2 i dwaj leśniczowie 5. Na czas potrzeby wieś wysyłała człowieka do piechoty wybranieckiej i z tego tytułu jedna włoka miała być obsadzona przez owego wybrańca. Jeden z leśniczych prowadził karczmę i obowiązany był sprzedawać w niej piwo z browaru zamkowego. W 1624 r. zbudowano na miejscu dawnego nowy młyn, czynny był także tartak we wsi. Pochodzący z 1553 r. drewniany kościół stał na lewym brzegu rzeki, a patronat nad nim należał do króla. Nowy barokowy kościół wzniesiono po drugiej stronie Wierzycy w 1741 r. sumptem starosty kiszewskiego Skórzewskiego. Około XVIII w. Katarzyna Skórzewska ufundowała już dziś nie istniejącą kaplicę. Obecny neogotycki kościół pochodzi z 1891 r. Podczas II wojny szwedzkiej wieś ucierpiała wiele, tak że w 1664 r. nie było w niej ani jednego gbura, a tylko 5 zagrodników, obrabiających za wyżywienie i gospodarujących na 14 morgach. W 1861 r. istniała w Starej Kiszewie szkoła oraz czynne były 3 karczmy. Za czasów zaborów Stara Kiszewa należała do najbardziej uświadomionych narodowo i dobrze zorganizowanych. Ponadto aktywność mieszkańców w różnych organizacjach patriotycznych wyróżniała ją na tle całego powiatu kościerskiego. Ożywienie polityczne nastąpiło w 1919 r.

Zamek Kiszewski

Zamek Kiszewski
Fot. www.prot.gda.pl/4szlaki/zamki

Zabytki, które ważno zobaczyć:

  • zespół dworsko-parkowy z II p. XIX w. w Starym Bukowcu,
  • dworek Czarlińskich w Chwarznie,
  • dworek myśliwski w Czernikach,
  • dwór Skórzewskich w Starych Polaszkach.

Podstawowe dane

Powiat: kościerski
Gmina: Stara Kiszewa
Nazwa: Urząd Gminy
Ulica: Ogrodowa 1
Miejscowość: 83-430 Stara Kiszewa
Telefon: 58 687 60 20
Faks: 58 687 60 42
Strona WWW http://www.starakiszewa.pl
Strona BIP http://starakiszewa.bip.gov.pl
Adres e-mail urzadgminy@starakiszewa.pl
Wójt: Marian Pick
Powierzchnia: 213 km2
Ludność: 6222

Wykaz miejscowości w gminie:
Bartoszylas, Bożepole Szlacheckie, Chrósty, Chwarzenko, Chwarzno, Czerniki, Foshuta, Góra, Górne Maliki, Kobyle, Konarzyny, Lipy, Nowe Polaszki, Nowy Bukowiec, Olpuch, Pałubin, Stara Kiszewa, Stare Polaszki, Stary Bukowiec, Wilcze Błota Kościerskie, Wygonin, Zamek Kiszewski.

Mapa dojazdu