To nowy motyw graficzny, który pomaga opowiadać o wyjątkowej historii, kulturze i tradycjach tego wciąż odkrywanego regionu Pomorza położonego na wschód od Wisły. Powiśle zachwyca bogatą historią, ciekawymi tradycjami i lokalnymi smakami a teraz zyskuje także symbol, który pomoże budować jego rozpoznawalność i opowiadać o jego tożsamości. Trzon tworzą powiaty sztumski i kwidzyński.
Znak Powiśla to współczesna grafika inspirowana powiślańskim wzornictwem liczącym nawet 200 lat. Znak powstał na podstawie motywów zaczerpniętych z lokalnych artefaktów a realizacja projektu była możliwa dzięki dofinansowaniu z Narodowego Centrum Kultury.
Powiślańska marka
Pomorze to nie tylko Kaszuby i Kociewie, bo w granicach naszego województwa leżą też ziemie na Wschód od Wisły. Na tym terenie znajdują się Żuławy, ale też Powiśle, region historycznie ważny i ciekawy kulturowo, chociaż być może do niedawna najmniej rozpoznawalny na mapie regionu. Powiśle doczekało się wpisania kilku produktów tradycyjnych na ministerialną listę, jabłko czernińskie, powiślańska śliwka w occie, piernik staropolski, czy maślane ogórki kiszone z Rakowca. Region posiada wiele ciekawych tradycji, może nieco mniej znanych, ale wartych docenienia. Powiśle stara się budować rozpoznawalną markę i zwiększać świadomość o swoim dziedzictwie, również wśród mieszkańców regionu. Z pewnością pomoże w tym opracowany niedawno motyw graficzny, Znak Powiśla.
Jak powstał Znak Powiśla?
Jak mówią twórcy, grafika powstała z potrzeby serca lokalnej społeczności i była odpowiedzią na brak powiślańskiej identyfikacji wizualnej. Interdyscyplinarna grupa naukowców i artystów przebadała motywy wizualne z zabytków przechowywanych w zamku w Kwidzynie, które miarodajnie reprezentują powiślańskie wzornictwo z ostatnich dwóch wieków. W skład grupy weszła dr Aleksandra Paprot Wielopolska, etnolożka z Uniwersytetu Gdańskiego, a także zajmująca się historią Powiśla dr Justyna Liguz oraz archeolożki Joanna Jezierska i Magdalena Grodecka. Natomiast wkład artystyczny zapewnił Stefan Kornacki, grafik o uznanym dorobku. W wyniku prac udało się stworzyć wizytówkę regionu, czyli właśnie Znak Powiśla.
Co przedstawia Znak Powiśla?
To geometryczny wzór łączący charakterystyczne motywy roślinne z kompozycją kolorów i kształtów nawiązujących do powiślańskiego wzornictwa oraz do tradycji przyniesionych przez migrantów po II wojnie światowej. Ułożone diagonalnie kwadraty w kolorach indygo i białym to czytelne nawiązanie do ceramicznych płytek z Delft, zdobiących niegdyś wiele domostw w Prusach Zachodnich, również na Powiślu. Celowa zmiana tonacji z kobaltu na indygo to nawiązanie do miejscowych tradycji farbowania tkanin. Z kolei wzory roślinne zostały wybrane z elementów tradycyjnego powiślańskiego haftu płaskiego. Całość została ułożona w formie nawiązującej z kolei do haftu tworzonego niegdyś przez mieszkańców wschodnich województw II RP, w tym przez ludność ukraińską przymusowo przesiedloną m.in. na Powiśle w 1947 roku.
Kto może go używać?
Znak jest udostępniany na wolnej licencji Creative Commons, co było zarówno zamierzeniem twórców, jak i warunkiem przyznania dofinansowania Narodowego Centrum Kultury. Licencja ta oznacza, że twórcy zachowują prawa autorskie, a jednocześnie umożliwiają innym kopiowanie i rozpowszechnianie dzieła, przy zachowaniu pewnych zasad. W przypadku Znaku Powiśla określa je REGULAMIN oraz KSIĘGA ZNAKU. Nie można dokonywać dowolnych przekształceń oraz zmian kolorów, a księga znaku wprost określa jakie zestawienia kolorystyczne z tłem są wskazane, a jakie niedopuszczalne. Poza tym, znaku użyć może w zasadzie każdy, pod warunkiem zachowania przepisów regulaminu i księgi znaku.
Powiślańskie tradycje
Różne źródła tradycji regionu widać chociażby w przywołanych na początku potrawach, bo część z nich to wkład zasiedziałych rodzin przybyszów spoza Pomorza. Haft powiślański, który zamarł po 1945 roku, odradzał się kilka razy, bo przeżywał wzloty i upadki. W latach siedemdziesiątych haft ten można było zobaczyć na wyrobach sprzedawanych w cepelii oraz na strojach zespołu pieśni i tańca „Powiśle”. Powojenną modyfikacją było zastosowanie kolorowych teł, co miało podnieść walory artystyczne przez uwydatnienie płasko wyszywanych motywów. Obecnie haft staje się coraz bardziej popularny, ale nadal jest stosunkowo mało znany. Jeżeli chodzi o wspomniane płytki z Delft, to współcześnie ceramika nawiązująca do tej tradycji powstaje lokalnie. W pracowni Ceramika Malborska tworzone są prace oparte na wzornictwie Żuław i Powiśla.
