Niedawno obchodziliśmy rocznicę wybuchu II wojny światowej. Na Pomorzu miała ona drastyczny przebieg, a miejscową ludność spotykały liczne represje. Już w 1939 roku doszło do masowych mordów, co wspominamy jako „Pomorską Jesień”, a kolejne lata wojny cechowały się nieustającym terrorem. W takich warunkach działalność ruchu oporu była niezwykle trudna, niemniej jednak powstawały liczne organizacje podziemne, a najbardziej znaną z nich jest Tajna Organizacja Wojskowa „Gryf Pomorski”. Jedną z kluczowych postaci w jej działalności był porucznik Augustyn Westphal, którego rocznicę śmierci będziemy wkrótce wspominać. Ta postać znana jest jako ostatni dowódca „Gryfa”.
Uroczyste obchody 80. Rocznicy śmierci por. Augustyna Westphala odbędą się 26 września 2026 r. w Wejherowie. Augustyn Westphal był ostatnim komendantem naczelnym TOW „Gryf Pomorski”. Zmarł 27 września 1946 roku z rąk funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa.
Program obchodów
Rocznicowa uroczystość rozpocznie się Mszą Świętą o godz. 11.00 w kościele pw. Świętej Trójcy w Wejherowie. Liturgii przewodniczyć będzie bp Wiesław Szlachetka. Po nabożeństwie uformuje się pochód, który skieruje się na cmentarz ku mogile Augustyna Westphala. Tam nastąpi część oficjalna, podczas której będą złożone kwiaty, a ceremonia przebiegnie w asyście Kompanii Reprezentacyjnej Wojska Polskiego. Kolejnym punktem obchodów będzie akademia i zajęcia edukacyjno-artystyczne w sali widowiskowej Państwowej Szkoły Muzycznej w Wejherowie, przy ulicy Dworcowej 6. Odbędą się tam występy w oprawie muzycznej, a ich założeniem jest przekazanie w sposób zrozumiały dla młodego pokolenia opowieści o Augustynie Westphalu, jego rodzinie, TOW „Gryf Pomorski” oraz o losach Pomorza i Kaszub podczas II wojny światowej i bezpośrednio po niej.
Kim był Augustyn Westphal?
Przyszły bohater urodził się 13 sierpnia 1885 r. w Rąbie koło Pomieczyna. Po pierwszej wojnie światowej zamieszkał w Wejherowie, gdzie współorganizował lokalne struktury administracyjne państwa polskiego, a także angażował się w działalność społeczną i kulturalną, m.in. współuczestniczył w zakładaniu chóru męskiego „Harmonia”. W czasie wojny współtworzył Tajną Organizację Wojskową „Gryf Kaszubski”, która po dołączeniu do niej innych grup zmieniła nazwę na Tajna Organizacja Wojskowa „Gryf Pomorski”. Był bliskim współpracownikiem Józefa Dambka, założyciela „Gryfa”, zamordowanego przez Gestapo w 1943 roku. Po 12 maja 1944 r., gdy aresztowano Aleksandra Arendta, ówczesnego komendanta naczelnego TOW „Gryf Pomorski”, Westphal przejął jego funkcję, i do końca wojny pozostawał się głównym przywódcą tej organizacji. Po wojnie wszedł do kolegium redakcyjnego odrodzonego czasopisma „Zrzesz Kaszëbskô”, wspólnie z innym członkiem „Gryfa” Janem Rompskim. Ze środowiskiem tego czasopisma Westphal współorganizował pierwszy Kongres Kaszubski w styczniu 1946 roku. Wkrótce potem został aresztowany przez UB i poniósł śmierć w toku brutalnego śledztwa.
Czy pamiętamy o bohaterach „Gryfa”?
Pamięć o drugiej wojnie światowej to wielowątkowe zagadnienie, a współcześnie coraz częściej możemy słyszeć opowieści, które ze względów politycznych przez lata musiały być przemilczane. Istnienie Tajnej Organizacji Wojskowej „Gryf Pomorski” jest z pewnością znane znacznej liczbie Pomorzan, niemniej jednak jej historia zdaje się nadal pozostawać nieco w cieniu pamięci o innych wydarzeniach II wojny światowej. W działalność „Gryfa” zaangażowanych było ponad 10 tys. osób, z czego kilka tysięcy pod bronią, co w pomorskich warunkach jest liczbą wprost spektakularną. Różne organizacje społeczne przypominają o akcjach zbrojnych, takich jak wykolejanie pociągów na linii Berlin-Królewiec, albo bitwy pod Męcikałem i Łubianą, ale nadal rzadko kiedy bohaterowie „Gryfa” są patronami ulic czy szkół. Mieszkając na Pomorzu warto pamiętać o takich postaciach jak Józef Dambek, major Jan Szalewski, porucznik Józef Gierszewski, Aleksander Arendt, a wreszcie Augustyn Westphal.
