[AKTUALIZACJA. 29.01.2026]

Ostatnie pożegnanie prof. Andrzeja Januszajtisa

W czwartek, 29 stycznia 20269 r. w Bazylice Mariackiej w Gdańsku odprawiona została msza święta żałobna za profesora Andrzeja Januszajtisa. Przy urnie z prochami zmarłego stała warta honorowa Marynarki Wojennej i Straży Miejskiej.

Zanim rozpoczęło się nabożeństwo, odczytany został list od Prezydenta RP Karola Nawrockiego. Prezydent nadał pośmiertnie profesorowi Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski w uznaniu wybitnych zasług dla rozwoju nauk humanistycznych oraz za działalność na rzecz popularyzowania i upowszechniania wiedzy o historii i tradycji Gdańska

Profesora żegnali wicewojewoda pomorski Emil Rojek, poseł Piotr Adamowicz oraz prof. Edmund Wittbrodt, były rektor Politechniki Gdańskiej. Odczytano też list od arcybiskupa Tadeusza Wojdy, metropolity gdańskiego, a w imieniu prezydent Gdańska Aleksandry Dulkiewicz zmarłego pożegnał jej zastępca Piotr Borawski.

Po mszy świętej, na cześć profesora, największy dzwon kościoła św. Katarzyny na Starym Mieście w Gdańsku uderzył 98 razy w podziękowaniu za każdy rok jego życia

 

Pogrzeb odbył się tego samego dnia na Cmentarzu Srebrzysko. Tutaj pożegnała go przewodnicząca Rady Miasta Gdańska Agnieszka Owczarczak oraz miejscy radni. Natomiast samorząd województwa pomorskiego reprezentowała członkini Zarządu Agnieszka Baranowska. Profesora żegnali także ludzie ze świata kultury i nauki, przedstawiciele mediów oraz liczni mieszkańcy Gdańska, dla których był on ważnym przewodnikiem po historii i tożsamości miasta.

Urna z prochami profesora spoczęła w grobie rodzinnym, w którym pochowani są jego rodzice i przedwcześnie zmarła córka Aleksandra.

*  *  *

Andrzej Januszajtis urodził się 18 sierpnia 1928 r. w Lidzie (obecnie Białoruś), ale w 1933 r. wraz z rodzicami zamieszkał w Lublinie. Tam też po wojnie zdał maturę w Liceum im. Hetmana Jana Zamoyskiego. W 1948 r. rozpoczął studia na Politechnice Gdańskiej, które ukończył jako magister inżynier. Od 1953 r. studiował również w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Sopocie w klasie fortepianu.

Z wykształcenia fizyk, z zamiłowania historyk

Jako absolwent Wydziału Mechanicznego PG rozpoczął pracę w Katedrze Fizyki, gdzie obronił doktorat, a w 1969 r. objął stanowisko docenta, zajmując się dalszą pracą naukową oraz dydaktyką, m.in. opracował i wydał trzytomowy podręcznik „Fizyka dla politechniki”. Był współzałożycielem i pierwszym dziekanem Wydziału Fizyki Technicznej i Matematyki Stosowanej piastując to stanowisko w latach 1983-1986, a przed przejściem na emeryturę pracował w Katedrze Fizyki Molekularnej.

Równolegle z działalnością akademicką Andrzej Januszajtis pogłębiał wiedzę na temat historii Gdańska. W 1965 r. ukończył kurs organizowany przez Oddział Gdański PTTK, zdobywając uprawnienia przewodnika miejskiego. Dwa lata później został przewodniczącym Towarzystwa Miłośników Gdańska. Walczył wtedy o uratowanie Wartowni nr 1 na Westerplatte przed rozbiórką, kiedy obiektowi zagroziły plany rozbudowy kanału portowego i nowego nabrzeża.

Przyczynił się też do powrotu do Gdańska i na Pomorze wielu zabytków wywiezionych w czasie II wojny światowej do Niemiec, w tym skrzydła ołtarza Ferberów z Kościoła Mariackiego, księgozbioru Towarzystwa Przyrodniczego oraz dzwonów z kościołów w Stegnie i Cedrach Wielkich. Ponadto, dzięki jego staraniom w Kościele Mariackim został odbudowany zegar astronomiczny, a kościół św. Katarzyny uzyskał nowy 50-dzwonowy carillon.

Był postacią znaną ze swojej miłości do Gdańska, jego historii, kultury i zabytków. Autorem wielu publikacji, wśród których należy przede wszystkim wymienić kultowy przewodnik „Z uśmiechem przez Gdańsk”, ale także liczne książki popularnonaukowe czy cotygodniowe felietony publikowane w „Gazecie Wyborczej Trójmiasto”.

Andrzej Januszajtis był również zaangażowany w działalność społeczną. W 1990 r. jako reprezentant Komitetów Obywatelskich został członkiem, a wkrótce przewodniczącym Rady Miasta Gdańska pierwszej kadencji. Należał do wielu gdańskich organizacji i stowarzyszeń, m.in. był wieloletnim prezesem Stowarzyszenia „Nasz Gdańsk”, zasiadał w kapitułach Medalu św. Wojciecha i Medalu Księcia Mściwoja II.

W uznaniu zasług dla popularyzacji wiedzy o Gdańska w 2002 r. prof. Andrzejowi Januszajtisowi nadano honorowe obywatelstwo miasta Gdańska, a w 2011 r. honorowe członkostwo Koła Przewodników Miejskich i Terenowych im. Franciszka Mamuszki w Gdańsku. Został także odznaczony m.in. Złotym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski, Krzyżem Pro Mari Nostro. Był laureatem Nagrody Artystycznej Gdańskiego Towarzystwa Przyjaciół Sztuki, Nagrody Prezydenta Miasta Gdańska w Dziedzinie Kultury, Nagrody Miasta Gdańska Splendor Gedanesis oraz Wielkiej Pomorskiej Nagrody Artystycznej.

Jednym z jego ostatnich wyróżnień był Nagroda Marszałka Województwa Pomorskiego Gryf Pomorski przyznana za całokształt działalności dla rozwoju turystyki w naszym regionie, wręczona 10 października 2025 r. podczas Regionalnych Obchodów Światowego Dnia Turystyki.

– Odszedł profesor Andrzej Januszajtis. Wybitny pasjonat i niestrudzony popularyzator wiedzy o Gdańsku i Pomorzu. Zapamiętam Go jako człowieka pełnego pasji, mądrości, ale przede wszystkim niezwykłej życzliwości i pogody ducha – wspomina zmarłego marszałek województwa pomorskiego Mieczysław Struk.