AKTUALIZACJA

Konferencja „Pogranicza losów. Migracje na Pomorzu w XIX i XX wieku – ludzie, granice, tożsamość” została zorganizowana przez Pomorskie Towarszystwo Genealogiczne oraz Wojewódzką i Miejską Bibliotekę w Gdańsku. Wydarzenie odbyło się 10 października w Sali Okrągłej budynku Pomorskiego Urzędu Marszałkowskiego. Konferencja przyciągnęła wielu słuchaczy, a tematy poruszone w wystąpieniach były tematem ożywionych rozmów w kuluarach. Niestety, dwoje prelegentów nie mogło przybyć z powodu nagłej zdrowotnej niedyspozycji, niemniej jednak liczne pytania i dyskusje wokół wygłoszonych referatów sprawiły, że czas przewidziany w programie został wykorzystany co do minuty.

Co usłyszeliśmy?

Hasłem przewodnim były pomorskie migracje, zatem większość wystąpień odnosić się będzie do ruchów ludności na Pomorzu. Pierwsze referaty poruszyły zagadnienia emigracji Kaszubów do obu Ameryk. Obecność Kaszubów w Kanadzie i Stanach Zjednoczonych to znana i często omawiana sprawa, jednakże emigracja z Pomorza do Brazylii jest zjawiskiem nieco mniej znanym i dopiero od niedawna będącym przedmiotem pogłębionych badań. Szczególnie ciekawy był unkt poświęcony badaniom genetycznym skoncentrowanym na badania mitochondrialnego DNA (dziedziczonego w linii żeńskiej), bo z uwagi na niezwykle małą zmienność w czasie umożliwia odkrycie śladów naszej przeszłości dziedziczonych we krwi.

Migracje, tradycje i trwanie

Kaszubi w Ameryce to często poruszany temat, jednakże Roman Drzeżdżon w swoim wystąpieniu zawarł również wątki mniej znane i rzadko obecne w powszechnej świadomości. Zapewne mało osób zdaje sobie sprawę, że Kaszuba rodem z Kościerzyny stworzył jeden większych browarów za oceanem a Faustyn Wirkus został przez mieszkańców Haiti obwołany królem. Wystąpienie poświęcone pomorskiej emigracji do Brazylii zawierało wątek dekonstrukcji dotychczasowych wyobrażeń o kaszubskiej społeczności w tym kraju. Krzysztof Gradowski przekonująco argumentował, że liczba kilkunastu tysięcy jest stanowczo przeszacowana i w rzeczywistości do Ameryki Południowej dotarło znacząco mniej osób wywodzących się z terenu Kaszub. Bardzo ciekawe wystąpienie dotyczące rodziny Joseph ze Stolpu (Słupska) wygłosił prof. Daniel Kalinowski. Okazuje się, że słupszczanin, rabin Max Joseph, to bardzo ważna postać dla judaizmu reformowanego, jego nazwisko jest znane na całym świecie, gdziekolwiek Żydzi reformowani praktykują swoją religię.

Gen kaszubski

Bardzo dobrze przyjętym wystąpieniem była prezentacja badań dr Patrycji Dacy-Roszak. O ile populacja Polski jest względnie homogeniczna pod względem genetycznym, to jednak Kaszubi stanowią swoisty wyjątek i są wyraźnie widoczni na tle pozostałej ludności również w badaniach DNA. Badania wykazały częste występowanie tzw. haplogrupy H1cl27, czyli fragmentu mitochondrialnego DNA wspólnego dla linii rodowej, która najprawdopodobniej wykształciła się na Pomorzu około 2000 lat temu. Oznacza to tyle, że wspólna pramatka wielu dzisiejszych Kaszubów zamieszkiwała pomorze dwadzieścia wieków temu.

***

Czym jest PTG?

Pomorskie Towarzystwo Genealogiczne to jedna najbardziej rozpoznawalnych polskich organizacji genealogicznych. Jest stowarzyszeniem finansowanym ze składek członkowskich i darowizn, które działa od 2005 roku i zrzesza entuzjastów historii i genealogii Pomorza. Internetowy serwis PTG jest czytelny, a jego najczęściej używaną funkcjonalnością  wyszukiwarka tzw. indeksów. Są to wypisy wybranych danych ze źródeł, czyli z ksiąg metrykalnych, cmentarzy i pomników. Największy zbiór to dane metrykalne uzyskane z dokumentów parafialnych i utworzonych na potrzeby urzędu stanu cywilnego, a liczba rekordów przekracza 6 milionów. Ta imponująca baza danych to efekt prac działaczy PTG, którzy przy użyciu prostych środków technicznych od wielu lat badają sterty starych dokumentów, często zapisanych niewyraźnym pismem odręcznym w języku niemieckim. Misją towarzystwa jest właśnie digitalizacja tych materiałów i udostępnienie ich publicznie. W tym celu prowadzi się indeksację, czyli żmudne, dokument po dokumencie, zbieranie danych z metryk i zapisywanie ich w bazie. Dzięki temu możemy się sprawnie po nich poruszać i wygodnie przeszukiwać według dostępnych kryteriów.

Szczegółowy program

  • 10.00 – otwarcie konferencji
  • 10.10-10.50 – „Kaszëbi w Americe XIX-XX wiek. Kaszubi w Ameryce XIX-XX wiek.” – Roman Drzeżdżon
  • 10.50-11.30 – „Pomorska emigracja do Brazylii – aspekty genealogiczne.” – Krzysztof Gradowski
  • 11.30-11.50 – przerwa kawowa
  • 11.50-12.30 –  „Żydowska rodzina Joseph ze Stolpu (Słupska)” –  prof. dr hab. Daniel Kalinowski
  • 12.30-13.10 –  „Ruchy migracyjne i przemieszczenia ludności polskiej na Pomorzu Nadwiślańskim w latach 1919-1922 w świetle źródeł genealogicznych.” – dr Arkadiusz Wełniak
  • 13.10-13.30 – przerwa kawowa
  • 13.30-14.10 – „Gdańsk w tyglu migracji: strategie i dynamika osadnictwa po II wojnie światowej.” – dr hab., prof. IH PAN Sylwia Bykowska
  • 14.10-14.40 – „Historia  Kaszubów zapisana w mitochondrialnym DNA: Co badania genetyczne mówią o śladach migracji?” – dr Patrycja Daca-Roszak