Projekt LIFE Pom GOZilla.PL jest pierwszym w Polsce strategicznym projektem wspierającym gospodarkę o obiegu zamkniętym (GOZ) sfinansowanym z unijnego Programu LIFE oraz ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.  Jego łączny budżet to prawie 22 miliardy euro.

Rok z GOZIllą

Dniem, gdy GOZilla stanęła na nogi był 1 kwietnia 2025 roku, zatem stało się to równo rok temu. W przeddzień tej rocznicy gdański stadion gościł konferencję oficjalnie otwierają projekt. Nie oznacza to, że działania ruszyły dopiero teraz, bo wiele się przez ostatni rok działo, o czym można było przeczytać na naszym portalu. Spotkanie w Gdańsku było okazją do dyskusji i omówienia doświadczeń, a także dla przypomnienia założeń i wyzwań związanych z gospodarką o obiegu zamkniętym (GOZ).

– Naszą ambicją jest wyznaczanie standardów i inspirowanie innych do podejmowania podobnych inicjatyw w skali ogólnopolskiej. GOZ to dziś nie tylko odpowiedź na wyzwania środowiskowe, to także jeden z kluczowych kierunków budowania nowoczesnej i konkurencyjnej gospodarki. Gospodarka cyrkularna zmienia nasze podejście do zasobów i odpadów. Powinniśmy odnawiać, naprawiać, ponownie wykorzystywać oraz poddawać recyclingowi. Dzięki temu możemy ograniczyć wytwarzanie odpadów. To nie jest już wybór, ale kierunek w którym zmierza cała Europa. Każdego roku, każdego miesiąca rośnie ilość odpadów komunalnych. Część z nich to odpady niesegregowalne, czyli takie, które musimy składować. Chcielibyśmy to zmienić – mówił Mieczysław Struk, Marszałek Województwa Pomorskiego.

Projekt jest rozpisany na 10 lat i potrwa do końca marca 2035 roku. Biorą w nim udział 22 gminy, 2 zakłady komunalne oraz partnerzy strategiczni, którymi są , Uniwersytet Gdański, Pomorska Agencja Rozwoju Regionalnego w Słupsku, miasto Gdańsk, Pomorska Regionalna Organizacja Turystyczna oraz fundacja Mare.

Fot. Jacek Sowa

Ile tych śmieci?

Specjaliści z Uniwersytetu Gdańskiego badają skład odpadów wytwarzanych przez gospodarstwa domowe. W programie bierze już udział kilkadziesiąt gospodarstw z trzech gmin. Zadanie polega na ważeniu przez rok wszystkich wytworzonych odpadów i raportowaniu ich składu. Poza tym, odpady organiczne podlegają kompostowaniu, w wyniku czego można uzyskać pełnowartościowy nawóz. Badacze przeprowadzają również analizy jego jakości.  Szkolenie uczestników organizatorzy rozpisali na cztery lata i rozdzielili na poszczególne gminy. W tym roku przeszkolą mieszkańców trzech gmin, w przyszłym 5,  w kolejnym również 5, a w ostatnim etapie pozostałych czterech. Łącznie w szkoleniach wezmą udział mieszkańcy 17 gmin, ale zainteresowanie zgłaszają kolejne samorządy.

Widmo krąży po Bałtyku

Sieci widmo. Jest to potoczna nazwa porzuconych narzędzi połowowych, które stanowią plastikowy odpad morski. Fundacja Mare ma wypróbowany sposób na sprzątanie wód z tego rodzaju śmieci, a są to głównie sieci wykonane z nylonu. Dryfujące odpady stanowią zagrożenie dla mórz i oceanów, a zwłaszcza dla Bałtyku. To śmiertelna pułapka dla morskich zwierząt oraz źródło zanieczyszczenia mikroplastikiem. Stare sieci zbierane są też z magazynów na lądzie. Mimo, że nie nadają się już do użytku nadal są własnością rybaków, którzy nie mają wielu możliwości ich zagospodarowania. Taki materiał jest dużo łatwiejszy do przetworzenia, gdyż nie wymaga specjalistycznego czyszczenia.

Nieoczekiwane wyzwanie

Wprowadzenie butelkomatów w wyraźny sposób zmniejszyło strumień surowców wtórnych, czyli po prostu sprawiło, że jest mniej odpadów, które można poddać recyclingowi. Oznacza to, że na poziomie gmin wskaźniki udziału śmieci nieprzetwarzalnych wzrosły. Ten paradoks jest kwestią dotychczasowych metod raportowania, więc jest szansa na znalezienie rozwiązania. Takim rozwiązaniem byłaby możliwość raportowania ponownego obiegu opakowań zwrotnych przez gminy, na terenie których zostały zebrane. Gminy są zobowiązane osiągnąć poziom przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych w wysokości co najmniej 60% wagowo za rok 2030 oraz 65% za rok 2035, zatem każdy punkt procentowy ma znaczenie.

Nie olewaj, zlewaj!

Pod tym hasłem promowane są automaty, do których można zwracać zużyty olej jadalny. Po zarejestrowaniu się w bezpłatnej aplikacji otrzymujemy pojemnik na zużyte tłuszcze kuchenne, których zagospodarowanie jest problematyczne dla gospodarstw domowych. Urządzenia stoją już w kilku pomorskich miejscowościach. Póki co, zużyty olej można oddawać w Helu, Starogardzie Gdańskim, Kokoszkowach, Suminie, Rywałdzie i Jabłowie. Niemniej jednak, sieć się ciągle rozwija i niebawem pojawią się punkty również w innych miejscach, w tym w Gdańsku.

Co dalej?

Po pierwsze zapobieganie powstawaniu odpadów, a po drugie – przygotowanie do ponownego użycia. Przy PSZOKach powstaną punkty nieodpłatnych napraw, a w segregacji odpadów wspomoże nas specjalna aplikacja. Nad jej powstaniem czuwa miasto Gdańsk, gdzie podobne rozwiązanie już z powodzeniem funkcjonuje.

– Recycling i odzysk, czy to przez kompostowanie, czy przez odzysk energii i jak najmniejsze składowanie. To są cele, które wspólnie z państwem chcemy zrealizować – mówił Krzysztof Pałkowski, dyrektor Departamentu Rolnictwa i Ochrony Środowiska Urzędu Marszałkowskiego Województwa Pomorskiego.

Urząd Marszałkowski planuje przeprowadzić skoordynowaną akcję edukacyjną we wszystkich gminach. W to zadanie będą zaangażowane wszystkie szczeble samorządu, do gmin po województwo. Powstaną centra doradcze dla  przedsiębiorców, dla jednostek samorządu terytorialnego i dla branży turystycznej.  W ramach projektu GOZilla działać będą trzy centra wsparcia i kompetencji, które powstaną przy Urzędzie Marszałkowskim Województwa Pomorskiego, Uniwersytecie Gdańskim oraz Pomorskiej Agencji Rozwoju Regionalnego. Aby zapewnić profesjonalne kadry dla zadań związanych z GOZ powstanie specjalistyczny kierunek studiów podyplomowych z zakresu gospodarki obiegu zamkniętego.