Andrzej Januszajtis urodził się 18 sierpnia 1928 r. w Lidzie (obecnie Białoruś), ale w 1933 r. wraz z rodzicami zamieszkał w Lublinie. Tam też po wojnie zdał maturę w Liceum im. Hetmana Jana Zamoyskiego. W 1948 r. rozpoczął studia na Politechnice Gdańskiej, które ukończył jako magister inżynier. Od 1953 r. studiował również w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Sopocie w klasie fortepianu.

Z wykształcenia fizyk, z zamiłowania historyk

Jako absolwent Wydziału Mechanicznego PG rozpoczął pracę w Katedrze Fizyki, gdzie obronił doktorat, a w 1969 r. objął stanowisko docenta, zajmując się dalszą pracą naukową oraz dydaktyką, m.in. opracował i wydał trzytomowy podręcznik „Fizyka dla politechniki”. Był współzałożycielem i pierwszym dziekanem Wydziału Fizyki Technicznej i Matematyki Stosowanej piastując to stanowisko w latach 1983-1986, a przed przejściem na emeryturę pracował w Katedrze Fizyki Molekularnej.

Równolegle z działalnością akademicką Andrzej Januszajtis pogłębiał wiedzę na temat historii Gdańska. W 1965 r. ukończył kurs organizowany przez Oddział Gdański PTTK, zdobywając uprawnienia przewodnika miejskiego. Dwa lata później został przewodniczącym Towarzystwa Miłośników Gdańska. Walczył wtedy o uratowanie Wartowni nr 1 na Westerplatte przed rozbiórką, kiedy obiektowi zagroziły plany rozbudowy kanału portowego i nowego nabrzeża.

Przyczynił się też do powrotu do Gdańska i na Pomorze wielu zabytków wywiezionych w czasie II wojny światowej do Niemiec, w tym skrzydła ołtarza Ferberów z Kościoła Mariackiego, księgozbioru Towarzystwa Przyrodniczego oraz dzwonów z kościołów w Stegnie i Cedrach Wielkich. Ponadto, dzięki jego staraniom w Kościele Mariackim został odbudowany zegar astronomiczny, a kościół św. Katarzyny uzyskał nowy 50-dzwonowy carillon.

Był postacią znaną ze swojej miłości do Gdańska, jego historii, kultury i zabytków. Autorem wielu publikacji, wśród których należy przede wszystkim wymienić kultowy przewodnik „Z uśmiechem przez Gdańsk”, ale także liczne książki popularnonaukowe czy cotygodniowe felietony publikowane w „Gazecie Wyborczej Trójmiasto”.

Andrzej Januszajtis był również zaangażowany w działalność społeczną. W 1990 r. jako reprezentant Komitetów Obywatelskich został członkiem, a wkrótce przewodniczącym Rady Miasta Gdańska pierwszej kadencji. Należał do wielu gdańskich organizacji i stowarzyszeń, m.in. był wieloletnim prezesem Stowarzyszenia „Nasz Gdańsk”, zasiadał w kapitułach Medalu św. Wojciecha i Medalu Księcia Mściwoja II.

W uznaniu zasług dla popularyzacji wiedzy o Gdańska w 2002 r. prof. Andrzejowi Januszajtisowi nadano honorowe obywatelstwo miasta Gdańska, a w 2011 r. honorowe członkostwo Koła Przewodników Miejskich i Terenowych im. Franciszka Mamuszki w Gdańsku. Został także odznaczony m.in. Złotym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski, Krzyżem Pro Mari Nostro. Był laureatem Nagrody Artystycznej Gdańskiego Towarzystwa Przyjaciół Sztuki, Nagrody Prezydenta Miasta Gdańska w Dziedzinie Kultury, Nagrody Miasta Gdańska Splendor Gedanesis oraz Wielkiej Pomorskiej Nagrody Artystycznej.

Jednym z jego ostatnich wyróżnień był Nagroda Marszałka Województwa Pomorskiego Gryf Pomorski przyznana za całokształt działalności dla rozwoju turystyki w naszym regionie, wręczona 10 października 2025 r.

– Odszedł profesor Andrzej Januszajtis. Wybitny pasjonat i niestrudzony popularyzator wiedzy o Gdańsku i Pomorzu. Zapamiętam Go jako człowieka pełnego pasji, mądrości, ale przede wszystkim niezwykłej życzliwości i pogody ducha – wspomina zmarłego marszałek województwa pomorskiego Mieczysław Struk.