W całej Polsce 2 października obchodzimy Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Niemieckiej Zbrodni Pomorskiej 1939 r. Jako społeczność regionu boleśnie dotkniętego II wojną światową w najbliższych dniach wspominać będziemy ofiary tamtych tragicznych wydarzeń.
Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Niemieckiej Zbrodni Pomorskiej to polskie święto państwowe, ustanowione w 2023 r. uchwałą Sejmu RP. Dzień ten upamiętnia mieszkańców Pomorza pomordowanych w pierwszych miesiącach II wojny światowej.
– Druga wojna światowa była najtragiczniejszym okresem historii naszego regionu, który przyniósł jego mieszkańcom śmierć, cierpienie, zniszczenia i olbrzymie straty materialne. Zachowanie pamięci o Piaśnicy, Szpęgawsku, Mniszku i około 400 innych miejscach kaźni jest naszą powinnością wobec pomordowanych – mówi marszałek województwa pomorskiego Mieczysław Struk. – Jednocześnie trudne dziejowe doświadczenia i nauka z nich płynąca powinna być źródłem wiedzy dla kolejnych pokoleń odpowiadających za teraźniejszość i przyszłość Pomorza, Polski i Europy.
„Krwawa jesień” na Pomorzu
Wkrótce po napaści Niemiec na Polskę okupanci przystąpili do ludobójczej akcji „oczyszczania” ziem, które miały zostać wcielone bezpośrednio do III Rzeszy. Na podstawie przygotowanych jeszcze przed wybuchem wojny list proskrypcyjnych rozpoczęły się aresztowania, a następnie masowe egzekucje ludności polskiej. Ofiarami byli głównie urzędnicy, nauczyciele, księża katoliccy, lekarze, prawnicy, dziennikarze, kupcy, rzemieślnicy, przedstawiciele ziemiaństwa, członkowie patriotycznych organizacji i stowarzyszeń, a także pacjenci szpitali psychiatrycznych.
Szacuje się, że podczas „krwawej jesieni” od września 1939 r. do początku 1940 r. hitlerowcy zamordowali od 20 do 40 tysięcy mieszkańców przedwojennego województwa pomorskiego. Do największych miejsc kaźni należały m.in. Piaśnica koło Wejherowa, Szpęgawsk koło Starogardu Gdańskiego, igielska Dolina Śmierci w Chojnicach, Rudzki Most koło Tucholi, Mniszek koło Świecia, Klamry koło Chełmna, Barbarka koło Torunia oraz fordońska Dolina Śmierci koło Bydgoszczy. Sprawcami mordów byli głównie miejscowi Niemcy, członkowie paramilitarnej organizacji Selbstschutz nadzorowani przez jednostki SS. Większość z nich uniknęła odpowiedzialności za swoje zbrodnie.
Gdzie odbędą się oficjalne uroczystości?
W województwie pomorskim lokalne uroczystości upamiętniające ofiary niemieckiej zbrodni z 1939 r. zaplanowano w Wejherowie oraz Starogardzie Gdańskim.
Wejherowo:
W piątek, 2 października o godz. 14.30 przed Bramą Piaśnicką złożone zostaną wiązanki kwiatów oraz odmówiona krótka modlitwa w intencji pomordowanych. Następnie o godz. 15.00 w sali edukacyjnej Muzeum Piaśnickiego rozpocznie się popularnonaukowy wykład dr. Jana Daniluka „Kapitulacja Rejonu Umocnionego Hel w świetle nowych danych pochodzących z materiałów niemieckich”.
Natomiast uroczysta msza święta odprawiona zostanie w niedzielę, 4 października w kaplicy w Lesie Piaśnickim. O godz. 11.00 zgodnie z ceremoniałem wojskowym w miejscu pamięci podniesiona zostanie flaga państwowa, odśpiewany hymn oraz oddana salwa honorowa. Po wystąpieniu wójta gminy Wejherowo Przemysława Kiedrowskiego, o godz. 11.15 kustosz piaśnickiego sanktuarium ks. infułat Daniel Nowak poprowadzi procesję liturgiczną do ołtarza głównego, gdzie nabożeństwo za Męczenników Lasów Piaśnickich odprawi ks. biskup Wiesław Szlachetka.
Starogard Gdański:
W piątek, 2 października o godz. 9.00 przy tablicy Niemieckiej Zbrodni Pomorskiej 1939 na murze aresztu śledczego przy ul. Pomorskiej złożone zostaną kwiaty i zapalone znicze. Następnie o godz. 9.30 w kościele pw. św. Wojciecha odprawiona zostanie msza święta w intencji ofiar zbrodni, a po nabożeństwie na Placu św. Wojciecha odczytany zostanie Apel Pamięci.
Upamiętnienie 87. rocznicy Zbrodni Pomorskiej zaplanowano również w województwie kujawsko-pomorskim w Świeciu i Toruniu.
Świecie:
W piątek, 2 października o godz. 11.00 w Wojewódzkim Szpitalu Zdrowia Psychicznego im. dr. Józefa Bednarza przy ul. Sądowej organizowane zostaną II Obchody Dnia Pamięci Ofiar Zagłady Osób z Zaburzeniami Psychicznymi na terenach okupowanej Polski podczas II wojny światowej.
Toruń:
Główne uroczystości odbędą się w poniedziałek, 5 października o godz. 11.00 w Parku Pamięci znajdującym się u zbiegu ulic Uniwersyteckiej i Dąbrowskiego. Obchodom towarzyszyć będzie wystawa „Zbrodnia pomorska 1939. Początek ludobójstwa niemieckiego w okupowanej Polsce” przygotowana przez Instytut Pamięci Narodowej.
Następnie o godz. 17.00 w Książnicy Kopernikańskiej przy ul. Słowackiego o skali niemieckich represji na Pomorzu, przebiegu zbrodni oraz pracy historyków badających te tragiczne wydarzenia opowiedzą dr Norbert Bączyk, współtwórca podcastu Wojenne Historie oraz dr hab. Tomasz Ceran z Instytutu Pileckiego.
