Powiat położony jest w północno-wschodniej części województwa pomorskiego, w odległości 40 km od centrum Gdańska i 22 km od Elbląga, przy ekspresowej drodze krajowej nr 7 (międzynarodowa E77) Gdańsk-Warszawa. Składają się na niego dwie duże krainy geograficzne: Żuławy Wiślane i Mierzeja Wiślana. Głównymi rzekami powiatu są Nogat, Szkarpawa i Tuga, nad którą położone jest największe miasto – Nowy Dwór Gdański. Jest to teren w większości rolniczy przez wzgląd na sprzyjające tu do uprawy warunki naturalne – zwłaszcza żyzne gleby.

Krajobraz Żuław jest bogaty w różnego typu budownictwo, pozostałe po Holendrach czy po pruskich plemionach, zachowane do obecnej chwili. Godnym uwagi są w Nowym Dworze Gdańskim drewniane domy mieszkalne o konstrukcji szkieletowej, typowe dla budownictwa żuławskiego z końca XVIII w. Wieża ciśnień z początku XX w. o konstrukcji żelbetowej, w ówczesnym czasie była dużym osiągnięciem techniki. W miejscowościach : Dworek, Jeziernik, Gniazdowo, Nowa Cerkiew, Lubieszewo, Orłowo, Marynowy, Żuławki znajdują się do chwili obecnej dobrze utrzymane i zamieszkiwane domy podcieniowe z XVIII i XIX w. Spotkać można również zabudowania mieszkalno - gospodarcze typu holenderskiego w miejscowościach: Powale, Przemysław, Świerznica, Chorążówka, Izbiska, Stobiec.

Na terenie powiatu znajduje się wiele świadectw kultury materialnej. Najliczniej reprezentowane są zabytki architektury sakralnej i zabudowy wiejskiej. Niektóre z nich odzyskały swoją dawną świetność, a niektóre czekają jeszcze na dobrych gospodarzy. Jest wiele mniej okazałych i niezauważalnych świadków historii, np.: stare cmentarze, domy podcieniowe i wiatraki. Powiat nowodworski charakteryzuje się dużym nasyceniem wartości oraz zróżnicowaną strukturą dziedzictwa kulturowego. Do najważniejszych obiektów sakralnych naszego regionu należą : kościół ryglowy w Stegnie z XVII w., w którym corocznie odbywają się międzynarodowe koncerty organowe; kościół gotycki z XIV w. w Niedźwiedzicy; kościół gotycki w Nowej Cerkwi; murowany kościół z 1841 r. zbudowany na fundamentach rozebranego w 1639 roku kościoła gotyckiego w Żuławkach; murowany kościół z 1344 r. w Kmiecinie z niepowtarzalną architekturą; kościół murowany z połowy XIV w. w Orłowie; kościół częściowo drewniany, częściowo murowany z XIV i XVI w. w Marynowach; kościół murowany z 1334 r. z wieżą z 1337 r. w Jezierniku; drewniany kościół z 1712 r. z gontowym dachem, organami z 1687 r. oraz starymi malowidłami ludowymi w Parczewie; kościół neogotycki z 1847 r. z dzwonem pochodzącym z kościoła ewangelickiego datowanym na 1834 r. w Nowym Dworze Gdańskim.

Na terenie powiatu znajdują się również obiekty związane z działaniami wojennymi. Należą do nich liczne pomniki, obeliski, upamiętniające miejsca stoczonych walk, miejsca kaźni. W Sztutowie mieści się były niemiecki obóz koncentracyjny Stutthof - Miejsce Pamięci Narodowej, w którym w latach II wojny światowej zginęło ok. 85 tys. więźniów trzynastu narodowości. Obóz był miejscem deportacji nie tylko polskiej ludności z Pomorza, ale i aresztowanych z innych regionów Polski, jak również więźniów innych narodowości, a więc Żydów, Niemców, Rosjan, Ukraińców, Białorusinów, Litwinów, Łotyszów, Estończyków, Czechów, Słowaków, Jugosłowian, Francuzów, Włochów, Duńczyków, Norwegów, Finów, Holendrów, Belgów, Hiszpanów i Węgrów. Stan obozu 30 stycznia 1945 r. wykazywał 33 948 więźniów, w tym 10 544 mężczyzn i 23 404 kobiety. W obozie głównym było: 11 863 więźniów, natomiast 22 085 przebywało w 27 podobozach, szpitalach obozowych oraz w pobliskich komandach w Mikoszewie i Świbnie, pracując przy przeładunku mienia obozowego. Podsumowując należy stwierdzić, że 9 maja 1945 r. był najtragiczniejszym fragmentem w ponad pięcioletniej historii obozu. W krótkim czasie – nieco ponad 3 miesiące – zginęło w samym obozie, na trasach ewakuacji oraz podczas ewakuacji morskiej ponad 25 000 ludzi, co stanowi 30% wszystkich ofiar obozu Stutthof. Fakt ten upamiętnia monumentalny pomnik. W Nowym Dworze Gdańskim istnieje od 1994r. Muzeum Żuławskie. Muzeum mieści się w zabytkowym pomieszczeniu dawnej mleczarni. Wystawione są tam przedmioty codziennego użytku i narzędzia pracy używane przez dawnych mieszkańców Żuław. Muzeum jest również miejscem wielu wydarzeń artystycznych.

Most zwodzony w Rybinie

Most zwodzony w Rybinie
Fot. Starostwo Powiatowe w Nowym Dworze Gdańskim

Zabytki, które warto zobaczyć:

  • Domy podcieniowe m.in. w Drewnicy, Marynowach, Palczewie,
  • Wiatraki w Palczewie,
  • Śluza Gdańska Głowa,
  • Mosty zwodzone w Rybinie, Tujsku, Nowym Dworze Gdańskim, Sztutowie,
  • Obrotowy most kolejowy w Rybinie,
  • Kościół ryglowy w Stegnie z XVII w.

Podstawowe dane

Powiat: nowodworski
Gmina: Nowy Dwór Gdański
powiat nowodworski - herb
Nazwa: Starostwo Powiatowe
Ulica: Sikorskiego 23
Miejscowość: 82-100 Nowy Dwór Gdański
Telefon: 55 247 36 71
Faks: 55 247 36 710
Strona WWW http://nowydworgdanski.pl
Strona BIP http://bip.nowydworgdanski.pl
Adres e-mail starostwo@nowydworgdanski.pl
Starosta nowodworski: Zbigniew Ptak
Powierzchnia: 652,75 km²
Ludność: 36 459

Wykaz gmin w powiecie:

Mapa dojazdu