Przepisy

Żuławski olej rzepakowy tłoczony na zimno

Przygotowanie:

O tradycjach olejarskich na Pomorzu świadczą zachowane w Muzeum Narodowym w Gdańsku – w Oddziale Etnografii w Oliwie eksponaty: prasa śrubowa na olej (nazwa gwarowa: „olewnia"), kopystka do mieszania siemienia oraz koryto do siemienia lnianego. Według Karty Katalogu Naukowego Muzealiów Etnograficznych (data opracowania karty – 1960 r.), Olejarnia ta należała do Jana Klingenberga, gospodarza na 3 ha gospodarstwie w Starym Targu, który zajmował się tłoczeniem oleju. Świadczył on usługi miejscowym rolnikom, a także z woj. olsztyńskiego i gdańskiego. Szczególnie w okresie przed Wielkim Postem tłoczono w tej prasie olej dniem i nocą. Prasa stała w komorze chałupy. Prasa śrubowa na olej została kupiona od H. Bagińskiej w 1960 r., a wykonana w 1812 r. w Starym Targu (Dolne Powiśle). Prasa ta jest wykonana z drewna, o konstrukcji ramowej, ze śrubą na boku. Drewniane koryto do siemienia lnianego jest duże, nieckowato wydrążone, z krótkimi uchwytami na końcach. Jest to okorowany pień, przepołowiony, wydrążony za pomocą ciosły. Koryto (…) należało do wyposażenia olejarni Jana Klingenberga w Starym Targu. Zacierano w nim masę z siemienia lnianego, maku lub rzepaku – „rypsu" – z gorącą wodą. Do Muzeum kupione zostało z funduszu TRZZ w Gdańsku w r. 1959 od syna Jana Klingenberga w Starym Targu, który odziedziczył olejarnię po ojcu. W chwili nabycia nie było już używane (data opracowania karty – 1959 r.).Kopystkę do mieszania siemienia w olejarni podarowała muzeum H. Bagińska w 1959 r. Narzędzie jest wykonane z drewna sosnowego, ma kształt wydłużonej, płaskiej łopatki, zaokrąglonej na końcu. Kopystka wycięta jest z jednego kawałka drewna. Kopystka należała do wyposażenia olejarni. W chwili nabycia do muzeum w r. 1959 nie była już używana (data opracowania karty – 1959 r.). W opracowaniu „Ziemia Malborska, kultura ludowa" z 1933 r. znaleźć można definicję olejnictwa oraz opis wspomnianej olejarni ze Starego Targu: Olej wytwarzają olejarnie, nazywane tu olewniami, w Trzcianie, Ryjewie, Postolinie i w Starymtargu, w pow. Sztumskim. Olewnik wprzód miele siemię na młynku nowoczesnym z wałkami żelaznemi i tłucze na stępie. Młynek poruszają za pomocą konia przy maneżu, nieraz jeszcze drewnianym, jak to skonstatowałem w Starymtargu i Postolinie. Następnie mieszają siemię z wodą i zagrzewają w kotle, wreszcie wlewają do worka i prasują w przyrządzie zwanym prasa. Ta prasa składa się z dwóch pionowych słupów, związanych u góry poprzeczną belką. Właściwą prasę stanowią trzy belki poprzeczne, dwie na stałe przymocowane, środkowa zaś ruchoma, podnoszona zapomocą drewnianej rączki, naciskana na siemię przez żelazną śrubę. W dolnej belce ustawia się drewniane naczynie, w które wkłada się siemię. Przy nacisku prasy reszta oleju wychodzi do podstawionej misy, przez otwór umieszczony w wspomnianem naczyniu. To naczynie obciążają klockiem cylindrowym, aby tem dokładniej olej wycisnąć. Dawniej, jak pamiętają jeszcze olejarze prasowanie dokonywało się za pomocą tarana i klinów, jak to gdzie indziej jeszcze teraz praktykują (W. Łęga, 1933 r.).



Uwagi: Na liście produktów tradycyjnych od 5 lipca 2007 r.

Trudność: Prosty


Lista produktów tradycyjnych

Lista Produktów Tradycyjnych została utworzona na mocy ustawy z 17 grudnia 2004 roku o rejestracji i ochronie nazw i oznaczeń produktów rolnych i środków spożywczych oraz o produktach tradycyjnych (DzU z 2005 r. nr 10, poz. 68, z późn. zm.). Listę prowadzi Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi  we  współpracy z marszałkami województw.

Producenci żywności z naszego regionu zarejestrowali już 178 produktów, dzięki temu województwo pomorskie znajduje się w ścisłej czołówce w kraju pod względem liczby zarejestrowanych produktów na liście, tym samym zajmując czwarte miejsce na ogólnopolskiej liście. Na pierwszym jest podkarpackie – 222 produktów, na drugim – małopolskie ze 203 rejestracjami, na trzecim lubelskie – 185. Stawkę zamyka warmińsko-mazurskie – 31 produktów na liście.

 

Czym  jest Lista Produktów Tradycyjnych?

Jest to krajowa lista, na którą wpisano już blisko 1800 produktów z całej Polski. Istnieje od dziesięciu lat i ma na celu zidentyfikowanie tradycyjnej, polskiej żywności, a co za tym idzie, celowe zwiększenie zainteresowania tą żywnością wśród konsumentów. Spis ten ma służyć jako przewodnik po regionalnej kuchni polskiej i jako źródło informacji na temat tradycji, sposobów wytwarzania oraz wyjątkowych cech najstarszych polskich specjałów.

Wpis na Listę nie przyznaje żadnej ochrony produktom, ale jedynie informuje o spełnieniu przez produkt wymogów ustawowych. Z wpisem produktu na Listę nie wiąże się także dodatkowa kontrola ani nie przyznaje on wytwórcom żadnych dodatkowych praw. Wnioskodawca, po zarejestrowaniu produktu, otrzymuje  pisemną informację potwierdzającą wpis produktu na Listę,  nie jest to jednak certyfikat. Lista Produktów Tradycyjnych została stworzona w celu identyfikacji i promocji produktów wytworzonych tradycyjnymi metodami.

 

Jakie są korzyści z wpisu na Listę?

  • urzędowe potwierdzenie stosowanej nazwy, metod produkcji oraz receptury,
  • wzrost popytu na produkty tradycyjne i zaufania klientów do producenta,
  • poszerzenie rynku zbytu,
  • promocja produktu, a przez to regionu, z którego pochodzi,
  • przygotowanie producentów do rejestracji nazw produktów na szczeblu unijnym,
  • możliwość stosowania przy produkcji łagodniejszych procedur weterynaryjnych i sanitarnych.

 

Jakie produkty można wpisać?

Produkty rolne, środki spożywcze i napoje spirytusowe:

  • których jakość lub wyjątkowe cechy i właściwości wynikają ze stosowania tradycyjnych metod produkcji, za które uważa się metody wykorzystywane od co najmniej 25 lat (okres ten odnosi się do produktu, a nie do konkretnego producenta),
  • będące elementem dziedzictwa kulturowego regionu, w którym są wytwarzane,
  • będące elementem tożsamości społeczności lokalnej,
  • klasyfikujące się w 10 kategoriach: 
  1.  Sery i inne produkty mleczne
  2.  Mięso świeże oraz produkty mięsne
  3.  Przetwory rybołówstwa, w tym ryby
  4.  Warzywa i owoce (przetworzone i nie)
  5.  Wyroby piekarnicze i cukiernicze
  6.  Oleje i tłuszcze (masło, margaryna olej itp.)
  7.  Miody
  8.  Gotowe dania i potrawy
  9.  Napoje (alkoholowe i bezalkoholowe)
  10.  Inne produkty, np. grzyby

 

Kto może dokonać wpisu na Listę ?

Każda osoba, zarówno fizyczna (niekoniecznie prowadząca działalność gospodarczą), jak i prawna oraz jednostki organizacyjne (nieposiadające osobowości prawnej). Wystarczy, że są wytwórcami danego produktu, np. produkują na własny użytek, nie przeznaczając do sprzedaży lub nie zajmują się systematycznym wyrobem w ogóle, a posiadają umiejętności i wiedzę pozwalające na wytworzenie, lub też firmy produkujące i sprzedające oraz gospody czy restauracje.

 

Prawidłowo wypełnione wnioski (do pobrania poniżej) należy przesyłać pod adres:

Departament Środowiska i Rolnictwa
Urząd Marszałkowski Województwa Pomorskiego
ul. Okopowa 21/27 
80-810 Gdańsk

Więcej informacji:

Pełny wykaz produktów ze wszystkich województw znajduje się na stronie Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi

Do pobrania:

 
 
 

Zarejestrowane produkty tradycyjne województwa pomorskiego: