Gmina położona jest w południowo-wschodniej części województwa pomorskiego, na pograniczu Borów Tucholskich. Obecny kształt geomorfologiczny tym terenom nadało zlodowacenie bałtyckie. Do podstawowych form ukształtowania powierzchni należą: wysoczyzny polodowcowe, wzgórza morenowe, rynny jeziorne, a niekiedy pola sandrowe. Niebagatelny wpływ na krajobraz ma dolina rzeki Wierzycy. Rzeka tworzy liczne meandry i wielokrotnie zmienia bieg, tworząc przełomy, na przykład w Barchnowach i koło Klonówki. Szczególnie urokliwa jest w okolicach Okola i Żabna, gdzie płynie w otoczeniu stromych, wysokich brzegów ukształtowanych w piękne parowy. Miejsce to Kociewiacy nazwali „Szwajcarią Żabieńską". Jak głosi legenda właśnie w tej okolicy znajdowała się trudno dostępna jama, w której rycerz Rościsław przechowywał złoto. O skarb ten toczyły się długie i krwawe boje.

Często występujące pagórki sprawiają, że prawie w każdej wsi jest co najmniej jeden dostępny dla turystów punkt widokowy. Doskonałymi przykładami są Krzywa Góra (117 m n.p.m.), położona nieopodal Starego Lasu i znajdująca się w sąsiedztwie Nowej Wsi Gliniasta Góra (114,8 m n.p.m.).

Ważny element krajobrazu, a równocześnie nieocenione bogactwo stanowią jeziora. Są one różnej wielkości i pochodzenia, z przewagą głębokich zbiorników rynnowych. Do najciekawszych zaliczają się: Sumińskie (98 ha), Płaczewskie (43 ha), Zduńskie (42 ha), Szpęgawskie (38 ha) i Staroleskie (15 ha). Te piękne perły kociewskiego krajobrazu mają dużą wartość dla turystyki i rekreacji. Niskie, łatwo dostępne brzegi zachęcają do zakładania obozowisk czy stanic wodnych. Miłośnicy wędkarstwa z całą pewnością będą mieli okazję do spotkania z licznie występującymi tu rybami: płocią, okoniem, szczupakiem, linem, karpiem czy leszczem. Być może trafią na tę rekordową.

Uroku jeziorom dodają również z całą pewnością baśnie i podania ludowe. Według jednego z nich, nazwa Jeziora Płaczewskiego koło Koteż wywodzi się od płaczu i lamentu miejscowych chłopów gnębionych przez Krzyżaków.

Na terenie gminy Starogard nie brakuje także lasów, które decydują o czystym powietrzu oraz zapewniają doskonałe warunki do wypoczynku w upragnionej ciszy i spokoju. Latem i jesienią obfitują one w jagody, borówki, maliny, no i oczywiście grzyby. Największym i najciekawszym krajobrazowo kompleksem leśnym jest Las Szpęgawski, w którym dominuje sosna, choć nie brak świerków, grabów, buków czy nawet dębów. Spacerując leśnymi duktami, warto pamiętać, że kiedyś królami tych ostępów były niedźwiedzie, tury i żubry. Obecnie z większych zwierząt spotkać możemy dziki, sarny i jelenie. Na podmokłych śródleśnych łąkach i bagnach występują żurawie, czaple siwe, bociany, rzadziej kormorany. Natomiast kaczki, perkozy dwuczube, nury czarnoszyje, kurki wodne i łabędzie nieme stanowią ozdobę jezior.

Ziemia starogardzka należy do najdawniej zasiedlonych obszarów Polski północnej. Pierwsi osadnicy pojawili się tutaj około 4200 lat przed naszą erą, czyli w młodszej epoce kamienia. Początek ery nowożytnej związany jest ściśle z kulturą śródziemnomorską. Prowadził tędy bowiem końcowy odcinek szlaku bursztynowego, którym nad Bałtyk ciągnęli kupcy wabieni występującymi na tych terenach skórami dzikich zwierząt, puchem łabędzim i bursztynem. Jak mówią przekazy historyczne w roku 997 r. wiodła też tędy droga misyjna św. Wojciecha. W tym czasie prowadzony był tu ożywiony handel. Świadczą o tym choćby znalezione w Rokocinie monety duńskie z wizerunkiem księcia angielskiego Etelberga, pochodzące z około 900 r. W 1198 r. w wyniku fundacji księcia pomorskiego Grzymisława obszar obecnej gminy Starogard, m.in. wsie: Ciecholewy, Kokoszkowy, Okole, Żabno, Rokocin, Nowa Wieś Rzeczna i Trzcińsk znalazły się we władaniu Joannitów. W XVI w. ziemie te sukcesywnie przejmowali Krzyżacy, którzy krwawym piętnem odcisnęli się na historii Kociewia.

Lata przynależności do Rzeczpospolitej szlacheckiej to okres intensywnego rozwoju. Niestety zakłócały go pożary, zarazy i wojny, choćby ze Szwedami w XVII w.

W 1772 r. tereny te przeszły pod zabór pruski i rozpoczął się okres ciężkiej próby dla mieszkańców, poddawanych silnej presji germanizacyjnej. Nie ulegli jej jednak, aktywnie broniąc polskości. Świadczy o tym choćby zbrojny marsz w lutym 1846 r. 160 chłopów z Klonówki i okolic na garnizon pruski w Starogardzie. Wydarzenie to o dwa lata wyprzedziło Wiosnę Ludów. Powstanie przygotowane przez Floriana Ceynowę niestety nie powiodło się. Protestowała również młodzież, która w 1906 roku przystąpiła do strajku szkolnego.

Wyzwolenie przyszło w styczniu 1920 r. Niedługo jednak dane było cieszyć się mieszkańcom wolnością. Dziewiętnaście lat później wkroczył na Kociewie okupant hitlerowski. Niemcy krwawo rozprawili się z miejscową inteligencją i umysłowo chorymi ze szpitala w starogardzkim Kocborowie. W Lesie Szpęgawskim znajdują się zbiorowe mogiły ponad 6 tys. ofiar hitleryzmu.

Obecny kształt geomorfologiczny terenom, na którym położona jest gmina Starogard Gdański, nadało zlodowacenie bałtyckie. Stąd taka różnorodność ukształtowania powierzchni - wysoczyzny polodowcowe, wzgórza morenowe, rynny jeziorne, a niekiedy pola sandrowe... Niebagatelny wpływ na krajobraz ma dolina rzeki Wierzycy. Rzeka tworzy liczne meandry i wielokrotnie zmienia bieg, tworząc przełomy, na przykład w Barchnowach i koło Klonówki. Szczególnie urokliwa jest w okolicach Okola i Żabna, gdzie płynie w otoczeniu stromych, wysokich brzegów ukształtowanych w piękne parowy. Miejsce to Kociewiacy nazwali Szwajcarią Żabieńską.

Trzcińsk z lotu ptaka

Trzcińsk z lotu ptaka

Często występujące pagórki sprawiają, że prawie w każdej wsi jest co najmniej jeden dostępny dla turystów punkt widokowy. Doskonałymi przykładami są Krzywa Góra (117 m n.p.m.) nieopodal Starego Lasu i znajdująca się w sąsiedztwie Nowej Wsi Gliniasta Góra (114,8 m n.p.m.).

Ważny element krajobrazu a równocześnie nieocenione bogactwo stanowią jeziora. Do najciekawszych zaliczają się: Sumińskie (98 ha), Płaczewskie (43 ha), Zduńskie (42 ha), Szpęgawskie (38 ha) i Staroleskie (15 ha). Miłośnicy wędkarstwa z całą pewnością będą mieli okazję do spotkania z licznie występującymi tu rybami: płocią, okoniem, szczupakiem, linem, karpiem czy leszczem.

Na terenie gminy Starogard nie brakuje także lasów, które decydują o czystym powietrzu oraz zapewniają doskonałe warunki do wypoczynku w upragnionej ciszy i spokoju. Największym i najciekawszym krajobrazowo kompleksem leśnym jest Las Szpęgawski. Z większych zwierząt możemy tu spotkać dziki, sarny i jelenie. Na podmokłych śródleśnych łąkach i bagnach żyją żurawie, czaple siwe, bociany, rzadziej kormorany. Natomiast kaczki, perkozy dwuczube, nury czarnoszyje, kurki wodne i łabędzie nieme stanowią ozdobę jezior.

Zabytki, które warto zobaczyć:

  • kamienno-ceglany kościół pw. św. Barbary z XIV w. w Kokoszkowach, zachowany w pierwotnym kształcie, wewnątrz barokowy ołtarz i rokokowe ołtarze boczne,
  • kościół pw. Św. Katarzyny z XIV w. z parkiem podworskim w Klonówce,
  • zespoły pałacowo-parkowe z XIX w. w Rokocinie, Nowej Wsi i Suminie,
  • kościółek oraz pałac z parkiem i aleją lipową w Kręgu,
  • pałac z XIX w. z fragmentami starego parku w Sucuminie,
  • elektrownie wodne z przełomu XIX i XX w. na rzece Wierzycy w Nowej Wsi, Kolinczu, Owidzu,
  • miejsce masowych egzekucji z czasów okupacji hitlerowskiej w Szpęgawsku.

Podstawowe dane

Powiat: starogardzki
Gmina: Starogard Gdański - gmina
gmina Starogard Gdański - herb
Nazwa: Urząd Gminy
Ulica: Sikorskiego 9
Miejscowość: 83-200 Starogard Gdański
Telefon: 58 562 50 67
Faks: 58 562 46 41
Strona WWW http://starogardgd.ug.pl
Strona BIP http://bip.starogardgd.ug.pl
Adres e-mail starogardgd@ug.pl
Wójt: Stanisław Franciszek Połom
Powierzchnia: 196 km2
Ludność: 12 597

Wykaz miejscowości w gminie:
Barchnowy, Brzeźno Wielkie, Ciecholewy, Dąbrówka, Jabłowo, Janin, Janowo, Klonówka, Kokoszkowy, Kolincz, Koteże, Krąg, Linowiec, Lipinki Szlacheckie, Nowa Wieś Rzeczna, Okole, Owidz, Rokocin, Rywałd, Siwiałka, Stary Las, Sucumin, Sumin, Szpęgawsk, Trzcińsk, Zduny, Żabno.

Mapa dojazdu