Aktualności

Antybiotykooporność: zagrożenie dla zdrowia publicznego

$image_alt
fot. materiały prasowe

Celem Europejskiego Dnia Wiedzy o Antybiotykach, który obchodzony jest co roku 18 listopada, jest zwrócenie uwagi na zagrożenie utraty skuteczności antybiotyków w efekcie nieracjonalnego ich stosowania, jak również podniesienie świadomości społeczeństwa na temat groźnego zjawiska, jakim jest narastająca oporność na antybiotyki wśród drobnoustrojów wywołujących najważniejsze i najpowszechniejsze zakażenia u człowieka.

Europejski Dzień Wiedzy o Antybiotykach - logoAntybiotyki jeszcze do niedawna były najskuteczniejszą bronią w walce z zakażeniami bakteryjnymi. Jednak już w chwili odkrycia tej grupy leków znane było również zjawisko oporności na antybiotyki. Początkowo stanowiło ono problem marginalny, ponieważ na rynku pojawiały się co jakiś czas nowe związki do walki z bakteriami. Dzięki temu nowe leki początkowo wygrywały w wyścigu z antybiotykoopornością drobnoustrojów. Niestety w ostatniej dekadzie XX wieku problem oporności na antybiotyki zaczął wymykać się spod kontroli. Dysproporcja między tempem powstawania i rozpowszechniania się mechanizmów oporności a wprowadzaniem nowych leków przeciwbakteryjnych stała się tak duża, że opcje terapeutyczne zakażeń bakteryjnych zaczęły się wyczerpywać. Bezpieczeństwo pacjentów jest poważnie zagrożone, chorych coraz częściej dotyka brak skuteczności terapii, narażeni są oni na dodatkowe działania niepożądane antybiotyków i zwiększoną śmiertelność z powodu zakażeń wywoływanych przez oporne drobnoustroje. Antybiotykooporność stała się jednym z podstawowych niebezpieczeństw dla zdrowia publicznego na całym świecie, zagrożeniem porównywanym do takich kataklizmów, jak epidemia grypy, katastrofalne powodzie, duże erupcje wulkanów, czy ataki terrorystyczne na dużą skalę.

Patogeny alarmowe
Oporność bakterii na antybiotyki staje się codziennością w środowiskach szpitalnych i dotyczy wszystkich gatunków bakterii. Patogeny szpitalne podlegają bardzo silnej presji ze strony stosowanych w terapii leków. Największe niebezpieczeństwo, stąd nazwa, stanowią tzw. patogeny alarmowe – oporne na wszystkie dostępne leki przeciwbakteryjne (PDR), a także ekstremalnie oporne (XDR) i wielooporne (MDR).

Niestety problem oporności drobnoustrojów na leki przeciwdrobnoustrojowe wykracza również poza środowisko szpitalne. Antybiotykoterapia w opiece ambulatoryjnej narażona jest na szereg czynników ryzyka sprzyjających szerzeniu się antybiotykooporności. Ograniczone możliwości diagnostyki mikrobiologicznej i zaplanowania antybiotykoterapii celowanej, ukierunkowanej na konkretny, potwierdzony badaniami czynnik etiologiczny zakażenia, brak zgodności sposobu przyjmowania antybiotyku przez pacjenta z zaleceniami lekarza (dotyczy np. wielkości dawek, odstępu czasu między przyjmowaniem kolejnych dawek czy czasu trwania terapii), niedostosowanie wielkości opakowań do dawkowania przepisanego przez lekarza, pozostałości leków po kuracji stanowiące potencjalne źródło samoleczenia – wszystko to skutkuje niepotrzebną lub niewłaściwą ekspozycją drobnoustrojów na antybiotyki. Dlatego, bakterie alarmowe, oporne na szereg różnych grup terapeutycznych są również czynnikami etiologicznymi zakażeń pozaszpitalnych.

Skala problemu i przeciwdziałanie antybiotykooporności
Eksperci alarmują o niebezpieczeństwach związanych, ze zwiększaniem odsetka szczepów opornych na antybiotyki i wyczerpywaniem opcji terapeutycznych. Kluczowe światowe i europejskie instytucje zdrowia publicznego nie pozostają obojętne wobec tych zagrożeń. Problem antybiotykooporności jest na tyle poważny, iż zagraża osiągnięciom współczesnej medycyny – stajemy się świadkami ery post-antybiotykowej, kiedy ponownie banalne infekcje mogą prowadzić do śmierci.

Europejski Dzień Wiedzy o Antybiotykach - plakat

Europejski Dzień i Światowy Tydzień Wiedzy o Antybiotykach
W związku z dynamicznie narastającą opornością bakterii na środki przeciwdrobnoustrojowe (w tym antybiotyki) i wynikającym z tego zjawiska ograniczeniem skutecznego leczenia zakażeń w 2008 roku Komisja Europejska na wniosek Europejskiego Centrum Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC, ang. European Centre for Disease Prevention and Control) ustanowiła 18 listopada corocznym, Europejskim Dniem Wiedzy o Antybiotykach (ang. European Antibiotic Awareness Day). Kraje członkowskie UE zobligowane zostały do podjęcia inicjatyw mających na celu zorganizowanie lokalnych obchodów tego dnia w obrębie każdego państwa.

Zgodnie z założeniami kampanii ma ona zaangażować jak najwięcej instytucji, środowisk eksperckich, środków masowego przekazu i opinii publicznej oraz zwrócić uwagę na zjawisko antybiotykooporności jako kluczowego zagrożenia dla zdrowia publicznego. Co roku w ramach kampanii promowane są różne, specyficzne i najbardziej aktualne z punktu widzenia zagrożeń epidemiologicznych zagadnienia. Kampania ma zwrócić uwagę na zagrożenie utratą skuteczności antybiotyków w efekcie nieracjonalnego ich stosowania. Koordynacją kampanii Polsce co roku od 2008 roku zajmuje się zespół Narodowego Programu Ochrony Antybiotyków.

W bieżącym roku po raz pierwszy przekaz Europejskiego Dnia Wiedzy o Antybiotykach wzmocniony również będzie obchodami Światowego Tygodnia Wiedzy o Antybiotykach ustanowionego przez Światową Organizację Zdrowia na dni 16-22 listopada. Wśród celów kampanii wymienia się doprowadzenie do tego, aby na całym świecie antybiotykooporność uznano za zagrożenie dla zdrowia, zwiększenie świadomości na temat konieczności chronienia działania antybiotyków oraz zaangażowanie wszystkich grup społecznych w walkę z tym problemem. WHO dostrzega konieczność podjęcia globalnych działań zmierzających do wsparcia dotychczasowych działań w ramach krajowych planów zwalczania antybiotykooporności oraz rozpowszechniania światowego planu walki z antybiotykoopornością przyjętego podczas Światowego Zgromadzenia Zdrowia w maju 2015 r.

Narodowy Program Ochrony Antybiotyków
W Polsce, zadania w obszarze walki z antybiotykoopornością realizowane są przez zespół ekspertów w ramach programu zdrowotnego Ministerstwa Zdrowia pn. „Narodowy Program Ochrony Antybiotyków na lata 2011 - 2015" (www.antybiotyki.edu.pl).

Podstawowe obszary działań NPOA obejmują:

  • monitorowanie antybiotykoopornych patogenów alarmowych,
  • monitorowanie konsumpcji antybiotyków w lecznictwie otwartym i zamkniętym,
  • edukację i promocję zasad racjonalnego stosowania antybiotyków wśród profesjonalistów i społeczeństwa prowadzącą do redukcji lekooporności w Polsce,
  • utworzenie szerokiej koalicji na rzecz realizacji wielosektorowego programu racjonalnej polityki antybiotykowej w Polsce,
  • opracowywanie analiz i raportów na potrzeby ośrodków krajowych m.in. szpitali, zespołów ds. kontroli zakażeń szpitalnych, lekarzy praktyków, pracowni mikrobiologicznych, uczelni medycznych, inspekcji sanitarnej i sieci międzynarodowych m.in. Europejskiej Sieci Monitorowania Konsumpcji Antybiotyków (ESAC - ang. European Surveillance of Antimicrobial Consumption), Europejskiej Sieci Monitorowania Lekooporności Drobnoustrojów (EARS-Net - ang. European Antimicrobial Resistance Surveillance Network), Europejskiego Centrum ds. Kontroli i Zapobiegania Chorób (ECDC - ang. European Centre for Disease Prevention and Control) bowiem zjawisko oporności na antybiotyki nie ograniczone jest barierami geograficznymi (administracyjnymi),
  • optymalizację diagnostyki mikrobiologicznej, terapii i profilaktyki zakażeń, wprowadzanie i promowanie zasad racjonalnej terapii zakażeń i chorób zakaźnych.

Plakat WHO AMR co ty możesz zrobićNiezbędne działania dla poprawy sytuacji
Przeciwdziałanie zagrożeniom związanym z narastaniem antybiotykooporności wymaga wielosektorowych działań i środków. Podstawą są działania edukacyjne kierowane nie tylko do specjalistów medycznych, ale i do ogółu społeczeństwa na temat racjonalnej antybiotykoterapii i zapobiegania zakażeniom. Konieczne są też działania epidemiologiczne, takie jak wzmocnienie kontroli zakażeń, monitorowanie antybiotykooporności, zużycia antybiotyków i wprowadzanie procedur sprzyjających utrzymaniu efektywności dostępnych leków. Wreszcie, ze względu na dynamikę zjawiska antybiotykooporności, konieczne są też prace nad wprowadzeniem nowych leków, szczepień i strategii terapeutycznych.

Zachowanie skuteczności antybiotyków powinno być obowiązkiem nas wszystkich. Lekceważenie problemu antybiotykooporności może doprowadzić do sytuacji sprzed ery antybiotykowej, kiedy proste zakażenie np. rany mogło oznaczać wyrok śmierci. Należy podejmować wszelkie możliwe działania aby antybiotyki nie traciły skuteczności i mogły pomóc wtedy, kiedy będą naprawdę potrzebne. Przyjmowanie antybiotyku musi być odpowiedzialne – tylko tak można przedłużyć ich skuteczność w przyszłości.

Zobacz: dla pacjentów

Więcej informacji: www.antybiotyki.edu.pl

 

view szablon artykułu