Warunki glebowe na obszarze województwa pomorskiego są ściśle uwarunkowane geologiczną przeszłością Pomorza. Cechuje je duże zróżnicowanie – na mapie są widoczne pasy obszarów o zmiennych cechach i warunkach gospodarowania: od strefy brzegowej morza, przez pas pobrzeża, środkowy morenowy pas pojezierny, po pojezierny pas równin sandrowych.

 
Układ ten zaburzony jest po wschodniej stronie województwa, gdzie rozciąga się rozległa, żyzna równina Żuław, a pas pojezierny jest rozcięty szeroką Doliną Dolnej Wisły.
Pole rzepaku w Lubuczewie. Fot. Jan Maziejuk
Pole rzepaku w Lubuczewie (gmina Słupsk)
Fot. Jan Maziejuk
 
Dla upraw najlepsze są ziemie w delcie Żuław, wybitnie niekorzystne zaś – w strefach krawędziowych wysoczyzn morenowych pojezierzy i na piaszczystych utworach regionu Borów Tucholskich
 

Typy gleb w województwie pomorskim

Typy gleb w województwie pomorskim

Odzwierciedleniem średniej przydatności gleb w województwie pomorskim dla upraw rolnych jest udział użytków rolnych w klasach bonitacyjnych lub kompleksach glebowo-rolniczych. Jedynie około 5 proc. gleb zaliczanych jest do najlepszych i bardzo dobrych (kl. I i II), 61 proc. – do gleb dobrych i średnich (kl. III i IV), 33 proc. – do gleb słabych i bardzo słabych (kl. V i VI).
 
Gleby są silne zróżnicowane pod względem kwasowości i zasobności w podstawowe składniki mineralne (fosfor, potas i magnez).
 
Na obszarze województwa występują gminy, w których ponad połowę rolniczej przestrzeni produkcyjnej stanowią gleby bardzo słabe. Intensyfikacja produkcji rolnej jest tu nieopłacalna, a może być nawet szkodliwa, gdyż prowadzi do nasilenia procesów degradacji biologicznej i fizycznej gleby oraz jej wyjaławiania. Grunty te, z uwagi na ich duży obszar oraz brak możliwości efektywnego zagospodarowania rolniczego, kwalifikują się do sukcesywnego wyłączania z takiego użytkowania. Największe potrzeby w tym zakresie mają gminy położone w mezoregionach Równina Charzykowska i Bory Tucholskie.
 
Przeważający obszar województwa pokryty jest glebami powstałymi z utworów polodowcowych (plejstoceńskich) – glin i piasków zwałowych oraz piasków akumulacji wodno-lodowcowej. Wykształciły się tu w większości średniej jakości gleby brunatne (głównie wyługowane i kwaśne) oraz bielice i pseudobielice, których niezbyt wysoka urodzajność uzależniona jest od rodzaju skały macierzystej oraz stopnia zakwaszenia. Są to najczęściej gleby kwaśne i bardzo kwaśne, wymagające regularnego wapnowania.
 
Najlepsze gleby tych typów, wytworzone z glin zwałowych i piasków gliniastych, występują w północnej części województwa – w obrębie Równiny Słupskiej, wysoczyzn: Damnickiej, Polanowskiej i Żarnowieckiej oraz w części południowej – na fragmentach obszarów pojezierzy: Starogardzkiego, Iławskiego oraz Krajeńskiego.
 
Najsłabsze gleby – bielicowe i pseudobielicowe (płowe), wytworzone ze żwirów, piasków luźnych i słabo gliniastych – zajmują środkowo-wschodnią i środkową część województwa w mezoregionach: Bory Tucholskie, Równina Charzykowska oraz pojezierza  Kaszubskie i Bytowskie.
 
Drugą pod względem genezy, ale jakościowo najlepszą grupę gleb stanowią te, które zostały wytworzone z utworów holoceńskich – mad rzecznych, torfów i mułotorfów. Mady, powstałe z osadów aluwialnych, występują w północno-wschodniej części województwa, na terenie Żuław Gdańskich i Wiślanych. Razem z Żuławami Elbląskimi stanowią największy obszar gleb madowych w kraju i należą do najżyźniejszych w Polsce, dających najwyższe plony roślin uprawnych.
 
Ogromne znaczenie dla rolnictwa całego regionu mają gleby hydrogeniczne (bagienne i pobagienne), wytworzone pod wpływem dominującego oddziaływania wody gruntowej. Występują na terenie całego województwa, najliczniej w dolinach i lokalnych obniżeniach terenu. W użytkowaniu rolniczym znajdują się głównie torfy niskie, gleby mułowo-torfowe i murszowo-torfowe, na których wykształciły się naturalne kompleksy trwałych użytków zielonych.
 
Pewne znaczenie dla upraw mają także czarne ziemie, które występują w rozproszeniu na terenie całego województwa. Najlepsze czarne ziemie zalegają w rejonie Starego Targu, Dzierzgonia, Sztumu, Gniewa, Smętowa, Główczyc i Ustki.