Fot. Jarosław Czochański

Fot. Jarosław Czochański

Bory Tucholskie Zachodnie
 
Bory Tucholskie Zachodnie obejmują południowo-zachodnią część województwa pomorskiego, tworząc rozległe pola sandrowe, częściowo wykształcone w postaci poziomów terasowych. Ukształtowanie powierzchni równinnych sandrów urozmaicają rynny jeziorne, doliny rzeczne i liczne wytopiska.
 
Główną rzeką regionu jest Brda. Przepływa m.in. przez jeziora Charzykowskie i Karsińskie, tworzące wraz z mniejszymi zbiornikami największy kompleks jeziorny regionu. Zachodnią część regionu odwadniają dopływy Gwdy. Bardzo mały jest udział gruntów rolnych, powierzchniowo dominują sosnowe bory.
 
Równinne ukształtowanie terenu i bardzo duża lesistość powodują, że krajobraz Borów Tucholskich Zachodnich jest mało zróżnicowany. Jego główne cechy to: brak rozległych panoram i koncentracja walorów widokowych w rejonach zbiorników wodnych, dolin rzecznych i enklaw nieleśnych.
 
Region ten objęty jest ochroną głównie w części wschodniej. Występują tu: Park Narodowy Bory Tucholskie, parki krajobrazowe Zaborski i Tucholski (częściowo w województwie pomorskim), kilka rezerwatów przyrody oraz Chojnicko-Tucholski Obszar Chronionego Krajobrazu i Obszar Chronionego Krajobrazu – Fragment Borów Tucholskich.
 
Bory Tucholskie Wschodnie
 
Bory Tucholskie Wschodnie obejmują centralną część południowego pasa województwa pomorskiego. Granica między Borami Tucholskimi Zachodnimi i Wschodnimi ma umowny charakter. Wynika głównie z występowania w części wschodniej rozległych, śródleśnych enklaw rolno-osadniczych, których brak w części zachodniej.
 
Bory Tucholskie Wschodnie, podobnie jak Zachodnie, tworzą rozległe pola sandrowe, częściowo wykształcone w postaci poziomów terasowych. Ukształtowanie powierzchni równinnych sandrów urozmaicają rynny jeziorne, doliny rzeczne i liczne wytopiska. Główną rzeką regionu jest Wda. Przepływa ona m. in. przez zespół Jezior Wdzydzkich, stanowiących największy i najpiękniejszy krajobrazowo kompleks jeziorny regionu. Oprócz nich występuje tu duża liczba zróżnicowanych morfometrycznie jezior. Powierzchniowo przeważają lasy reprezentowane przez sosnowe bory.
 
Środowisko przyrodnicze Borów Tucholskich Wschodnich jest w nieco większym stopniu zantropizowane niż środowisko Borów Tucholskich Zachodnich. Centrami lokalnej antropizacji środowiska są małe miasta: Brusy, Czersk i Czarna Woda.
 
Równinne ukształtowanie terenu i duża lesistość powodują, że krajobraz Borów Tucholskich Wschodnich jest umiarkowanie zróżnicowany, ale bardziej niż Borów Tucholskich Zachodnich. W rejonach dużych enklaw nieleśnych występują rozległe panoramy widokowe, a koncentracja lokalnych walorów krajobrazowych ma miejsce w okolicy jezior, dolin rzecznych i polan śródleśnych, tworzących wnętrza krajobrazowe.
 
Region ten objęty jest w województwie pomorskim ochroną w kilku rezerwatach przyrody, we Wdzydzkim Parku Krajobrazowym, a poza nim prawie w całości w Obszarach Chronionego Krajobrazu: Borów Tucholskich i Lipuskim.
 
Oprac. IN