„Wśród morenowych wzgórz, które meandrami przemierza rzeka Wierzyca leży małe przeurocze miasteczko o nazwie Pelplin". Tak pisał Jan Długosz w „Dziejach polskich ksiąg dwanaście" tom IV, księga XI. Miasteczko kryje w sobie niezliczone skarby kultury i sztuki wielu pokoleń. Co roku przyciąga setki turystów specyficzną, nieco nostalgiczną atmosferą sprzyjającą niespiesznym wędrówkom, spokojnym spacerom oraz wartościowemu wypoczynkowi. Pelplin na kartach historii pojawił się 2 stycznia 1274 r., w dokumencie wystawionym w Świeciu przez księcia pomorskiego Mszczuja. Książę nadał wówczas cystersom wieś, zwaną Polplin wraz z obszarem zawartym między rzekami Wierzycą, Jonką i Węgiermucą. Pomiędzy XIII i XVI w. w dolinie nad Wierzycą zakonnicy wznieśli trójnawową świątynię oraz zabudowania klasztorne i gospodarcze.

16 lipca 1821 r. papież Pius VII bullą „De salute animarum" powiększył diecezję chełmińską i przeniósł stolicę z Chełmży do Pelplina. Pelplin oficjalnie został siedzibą biskupów w 1824 r. Wydarzenia te miały ogromne znaczenie dla niewielkiej wówczas wioski – widać to szczególnie na podstawie wzrostu liczby ludności. W 1780 r. w Pelplinie mieszkało zaledwie 318 osób, a już w 1855 r. liczba mieszkańców wzrosła do 1300.

Wyższe Seminarium Duchowne, założone w Chełmnie w 1630 r., przeniesiono do Pelplina w 1829 r. W 1836 r. otwarto w Pelplinie Collegium Marianum – wówczas jedyną na terytorium zaboru pruskiego polską szkołę średnią. Uczono w niej języka i historii polskiej oraz rozmawiano po polsku. Stała się wówczas nie tylko tzw. Niższym Seminarium Duchownym, lecz także miejscem przygotowania kadry inteligencji dla Polski niepodległej. Obie szkoły istnieją po dziś dzień i mają swoje siedziby w pocysterskich zabudowaniach sąsiadujących z przepiękną gotycką bazyliką katedralną.

Na obszarze gminy znajdują się liczne obiekty, pełne unikalnych w skali europejskiej zabytków architektury, rzeźby i malarstwa, począwszy od średniowiecza aż do czasów współczesnych.

Największą atrakcją turystyczną jest średniowieczny pocysterski zespół zabytkowy, którego sercem jest Bazylika Katedralna z przełomu XIII i XVI w., jedno z najwybitniejszych dzieł architektury gotyckiej. Kryje ona w sobie przepiękny ołtarz główny, największy w tej części Europy, a jej barokowe wnętrza ozdabiają wspaniałe ołtarze z niepowtarzalnym malarstwem wielkich mistrzów: Hermana Hana, Bartłomieja Strobla i Andrzeja Stecha.

Inne atrakcje Pelplina to: Muzeum Diecezjalne, Archiwum Diecezji Pelplińskiej oraz Biblioteka Wyższego Seminarium Duchownego, w których zgromadzono skarby malarstwa i rzeźby Europy Środkowej powstałe na Pomorzu. Najcenniejszym eksponatem jest jedyny w Polsce egzemplarz Biblii Guttenberga (1453 - 1455) wyróżniający się (spośród 47 zachowanych na świecie) śladem obalonej czcionki, w oryginalnej – skórzanej oprawie Henryka Costera z XV w.

Turystyczną atrakcją Pelplina i okolic jest niewątpliwie malowniczy przełom Wierzycy, tereny nadwiślańskiej Doliny Walichnowskiej, kompleksy parkowe ogrodu Biskupiego i Seminaryjnego oraz liczne pomniki przyrody. W tym miejscu na szczególną uwagę zasługuje Góra Papieska – miejsce, gdzie 6 czerwca 1999 r. papież Jan Paweł II celebrował mszę świętą. Na górze znajdują się: pamiątkowy, podświetlany krzyż, droga krzyżowa oraz pomnik.

Bazylika Katedralna w Pelplinie Fot. Gminne Centrum Informacji Pelplin

Bazylika Katedralna w Pelplinie
Fot. Gminne Centrum Informacji Pelplin

Zabytki, które warto zobaczyć:

  • Bazylika Katedralna – trójnawowa świątynia jest jednym z najlepiej zachowanych i najstarszych zabytków gotyku pomorskiego. Katedra może pomieścić 8000 wiernych, posiada i już w średniowieczu wzbudzała podziw bywałych w świecie ludzi. Bazylika kryje w sobie m.in. przepiękny, największy w Europie, ołtarz główny, 22 barokowe ołtarze boczne, piękny zespół gotyckich stalli, rzeźbionych w czarnym dębie. W ołtarzu głównym znajduje się relikwiarz, który zawiera relikwie m.in. św. Pawła, Maurycego, Jerzego, Barbary, Błażeja, 40 męczenników, 11 tysięcy towarzyszek św. Urszuli. Czaszki obszyte są ozdobnymi pokrowcami przez Cystersa z Gdańska Oliwy Jana Flemminga (XVII w.). Obecnie relikwiarz otwierany jest tylko raz w roku podczas uroczystości Wszystkich Świętych (1 listopada),
  • Muzeum Diecezjalne – tutejsza galeria sztuki średniowiecznej prezentuje najwybitniejsze dzieła malarstwa i rzeźby gotyckiej oraz arcydzieła sprzętu i szat liturgicznych. Niemal zawsze prezentowane są wystawy oraz galerie sztuki współczesnej. Muzeum posiada jedyny w Polsce egzemplarz Biblii Gutenberga – jako jeden z 47 zachowanych, posiada ślad przewróconej czcionki drukarskiej. Dużym nakładem sił tutejszych drukarzy wydano faksymile tej księgi, którą podarowano papieżowi Janowi Pawłowi II,
  • kościół pw. Bożego Ciała - świątynię zbudowano ok. pierwszej połowy XIV w. W drugiej połowie wieku XVII kościół stał się parafialnym dla rozwijającej się wokół klasztoru osady wiejskiej,
  • góra Jana Pawła II – zlokalizowana tuż przy wyjeździe z Pelplina w stronę Starogardu Gdańskiego jest miejscem gdzie Papież Jan Paweł II 6 czerwca 1999 r celebrował Mszę Świętą. Obecnie stanowi miejsce pielgrzymek wiernych i cel każdego turysty odwiedzającego Pelplin. Monumentalny, 33 metrowy krzyż, odbijający promienie słoneczne prowokuje do obowiązkowego postoju i odpoczynku.
  • miasto i okolice – w ciągu 75 lat, od chwili uzyskania praw miejskich Pelplin nabrał specyficznego uroku i smaku, którym delektować może się nawet turysta przemierzający szlaki całej Europy. Po całodziennym zwiedzaniu miasteczka, tuż po zapadnięciu zmroku, spacer oświetlonymi ulicami daje poczucie relaksu i satysfakcji. Pelplin odnowiony i odrestaurowany z okazji wizyty papieża w 1999 r., to paleta barw, nostalgii i zadumy. Udając się na spoczynek, skorzystać można z przytulnych i niedrogich pokoi w hotelu nad Wierzycą, nieopodal katedry oraz z pokoi gościnnych Wyższego Seminarium Duchownego i Collegium Marianum.

Podstawowe dane

Powiat: tczewski
Gmina: Pelplin
Pelplin - herb
Nazwa: Urząd Miasta i Gminy
Ulica: Plac Grunwaldzki 4
Miejscowość: 83-130 Pelplin
Telefon: 58 536 12 61
Faks: 58 536 14 64
Strona WWW http://www.pelplin.pl
Strona BIP http://bip.pelplin.pl
Adres e-mail urzad@pelplin.pl
Burmistrz: Patryk Demski
Powierzchnia: 4,4 km² – miasto
136 km² – gmina
Ludność: 16 646

Wykaz miejscowości w gminie:
Bielawki, Dębina, Gręblin, Janiszewko, Janiszewo, Kulice, Lignowy Szlacheckie, Małe Walichnowy, Międzyłęż, Nowy Dwór Pelpliński, Nadleśnictwo, Pelplin, Pomyje, Rajkowy, Rombark, Ropuchy, Rożental, Rudno, Stocki Młyn, Wielki Garc, Wola, Wybudowanie.

Mapa dojazdu