Gmina jest położona w południowej części wojeowdztwa. Udokumentowane dzieje gminy sięgają XIII w., tj. okresu władania tymi terenami przez Zakon Cystersów, natomiast najstarsze ślady pobytu ludzi na terenie gminy Morzeszczyn pochodzą z 9 tysiąclecia p.n.e. Zlokalizowano je w okolicach Nowej Cerkwi.

W 1276 r. do Pelplina przybyli Cystersi. Otrzymali oni z nadania księcia pomorskiego Mestwina II znaczny kompleks dóbr obejmujący również dużą część dzisiejszej gminy Morzeszczyn. W opactwie pelplińskim znalazły się dotychczasowe osady książęce między lewym brzegiem Janki i Liski. W skład dóbr cysterskich weszły sioła i przysiółki z okolic grodziska Skoszów, Borkowa i Nowej Cerkwi, a także osady rodowe z rejonu Rzeżęcina (pierwotnie zwane Radzięta) i Morzeszczyna (wcześniejsze Morzęta). W 1294 r. Cystersi uzyskali jeszcze dodatkowo ziemie na prawym brzegu Janki, określone jako połowa Bielskiego Lasu. Darczyńcą był późniejszy król Przemysł II. W obrębie tego nadania prowadzono później karczunki i lokowano wieś Królów Las.

Cystersi zmienili życie tutejszej ludności. Zwolnili miejscowych z płacenia dziesięcin. Osuszali bagna i uczyli uprawiać ciężkie gleby gliniaste. Wprowadzili pług żelazny, zasady płodozmianu i odłogowania gruntów. Zorganizowali też rozproszone osadnictwo w zwarte wspólnoty wiejskie. Wytyczyli granice wsi, grunty parafialne sołeckie i gburskie, ustanowili prawo i władzę oraz powinności mieszkańców. Powstające wsie, młyny i murowane kościoły były oznaką rozwoju gospodarczego tych ziem. Istniejące do dziś wsie i osady lokowane były w wiekach średnich. Lokacje rozpoczęto od wsi Nowa Cerkiew i folwarku cysterskiego Borkowo. Warto tu wspomnieć, że w czerwcu 2002 r. obie te wsie obchodziły uroczyście 700-lecie swoich lokacji. Z kolei w lipcu 2006 r.odbyły się uroczystości z okazji 690-lecia lokacji Morzeszczyna i Rzeżęcina.

XIX w. to ożywienie gospodarcze, to także folwarki - majątki ziemskie powstałe na wydzielonych gruntach wiejskich po uwłaszczeniu wsi. Fakt ten w XIX w. zapoczątkował żywszy prces obrotu ziemią, rozwój części układów wiejskich, a także procesy parcelacyjne i wzmożenie akcji osadniczej.

W wyniku przeprowadzonej przez rząd polski w latach 1935-1939 akcji osadniczej powstały tzw. poniatówki, które do dzisiejszych czasów wtapiają się w krajobraz tutejszych wsi. Po 1945 r. majątki ziemskie przejęło państwo i powstały w nich Państwowe Gospodarstwa Rolne. Historycznie ukształtowawne układy przestrzenne majtków i wsi ulegały zmianom - zniknęły dwory, przekształcano folwarki, zaniedbano parki, a część wsi uzyskała nowe przestrzenne i architektoniczne oblicze.

 Kościół w Dzierżążnie

Kościół w Dzierżążnie

Z zasobów kultury należy wymienić trzy zabytkowe świątynie wyznania rzymsko-katolickiego z przyległymi do nich cmentarzami w Dzierżążnie, Królów Lesie i Nowej Cerkwi, obiekty parkowo-dworskie w Bielsku i Lipiej Górze oraz pomniki przyrody w postaci drzew i głazów narzutowych.

Zespół Parkowo-Dworski w Lipiej Górze

Zespół Parkowo-Dworski w Lipiej Górze

Zabytki, które warto zobaczyć:

  • Nowa Cerkiew – można tu podziwiać barokowy kościół. Jego początki sięgają XIV w. W 1764 r. Kościół spłonął, ocalały tylko mury, którym nadano zachowany do dziś wystrój barokowy,
  • Lipia Góra – piękny dworek będący własnością Państwa Woźnickich. Zbudowany został około 1850 r., ale już wcześniej istniał tu okazały dwór drewniany wzniesiony w XVII w.,
  • Królów Las – na rozstaju dróg w kierunku Morzeszczyna i Gogolewa znajduje się przydrożna kapliczka z figurka św. Rocha – patrona chroniącego wsie przed zarazą,
  • Dzierżążno – historia murowanego kościoła sięga XIV w. W czasie wojny trzynastoletniej (1454 -1466 r.) kościół został on zniszczony. Odbudowano go ok. 1584 r., na wcześniejszym kamiennym fundamencie.

Podstawowe dane

Powiat: tczewski
Gmina: Morzeszczyn
Morzeszczyn - herb
Nazwa: Urząd Gminy
Ulica: 22 Lipca 4
Miejscowość: 83-132 Morzeszczyn
Telefon: 58 536 27 24
Faks: 58 536 27 92
Strona WWW http://www.morzeszczyn.pl
Strona BIP http://morzeszczyn.biuletyn.net
Adres e-mail urzad@morzeszczyn.pl
Wójt: Piotr Laniecki
Powierzchnia: 91,24 km²
Ludność: 3 872

Wykaz miejscowości w gminie:
Bielsk, Borkowo, Brzeźno, Dzierżążno, Gąsiorki, Gętomie, Kierwałd, Królów Las, Lipia Góra, Majewo, Morzeszczyn, Nowa Cerkiew, Olsze, Rzeżęcin.

Mapa dojazdu