Hel usytuowany jest na cyplu Półwyspu Helskiego w odległości 33 km od stałego lądu. Otoczony z trzech stron wodą, szerokimi piaszczystymi plażami oraz sosnowymi lasami, znajduje się w strefie Nadmorskiego Parku Krajobrazowego.

Hel (niem. Hela) występuje w dokumentach duńskich już w 1198 r., ale powstanie osady w miejscu dzisiejszego miasta ocenia się na znacznie wcześniej. Jednak ze względu na rodzaj podłoża i rozmywanie go przez morze nie udało się odnaleźć żadnych śladów.

Kroniki duńskie z 1219 r. mówią o osadzie z przywilejami miejskimi na prawie lubeckim pod rządami księcia pomorskiego Świętopełka II. Nie zachowały się dokumenty potwierdzające prawa miejskie Helu, ale zachowały się przekazy mówiące o traktowaniu osady na prawie lubeckim, co mogło oznaczać posiadanie statusu miasta.

W 1308-1309 Hel zostaje podbity przez zakon krzyżacki. Krzyżacy prawdopodobnie zniszczyli wszelkie dokumenty związane z posiadaniem Helu przez książąt pomorskich. W 1351 r. założono tu Bractwo św. Katarzyny. W 1378 r. wielki mistrz zakonu Winrich von Kniprode odnawia akt lokalizacyjny miejscowości. W tym czasie mieszkańcy trudnili się głównie połowem, a wszelkie inne towary przywożono z pobliskich miast. Prowadzono tu również karczmy, ponieważ do miasta często przybywali żeglarze z różnych stron. Istnieją również przekazy świadczące o mniej uczciwych metodach pozyskiwania korzyści przez mieszkańców półwyspu, szczególnie, że ziemie te stanowiły znakomite schronienie dla wszelkiego rodzaju rzezimieszków.

W 1417 r. w Nowym Helu (położonym około 1,5 km na wschód od starego) wybudowano kościół św. Piotra – patrona rybaków. Świątynia istnieje do dziś, lecz pełni rolę Muzeum Rybołówstwa. Tajemnica pochłonięcia przez morze Starego Helu (lub niem. Alte Hela) nie jest do dziś do końca wyjaśniona – do teraz budzą sensacje stare podania i legendy o mieście nazywanym również polską Atlantydą.

Hel zyskał na wartości militarnie w czasie wojny trzynastoletniej 1454-1466. Na mocy układu z 14 marca 1454 r., Hel podporządkowany był Gdańskowi. Powstały tu fortyfikacje, powstał tu port wojskowy, kontrolowano i prowadzono walki z wszelkimi jednostkami wrogów.

W 1524 r. zaczęły tu docierać informacje o nowym ruchu w chrześcijaństwie – luteranizmie. Po roku od dotarcia z Gdańska nowego trendu powstała tu gmina luterańska. W 1526 roku do Gdańska przybył król Polski Zygmunt Stary i wraz ze zmianami ustrojowymi tego miasta w jego granice włączona jest część Półwyspu Helskiego. Tak więc Hel na długie lata został podporządkowany dla Gdańska i zarządzany przez jednego z jego burmistrzów. Zmiana ta wpłynęła niekorzystnie dla Helu: główną profesją jego mieszkańców stawało się rybołówstwo, a przede wszystkim stale malała liczba jego mieszkańców. Od roku 1526 r. do 1593 r. liczba mieszkańców zmniejszyła się z 640 do 445. W 1570 spłonął najstarszy helski kościół pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny, położony około 1500 metrów od centrum dzisiejszego Helu. Wokół tego kościoła znajdowało się pierwotnie centrum osady z ratuszem, szpitalem i placami targowymi. Lecz w skutek sił natury centrum to przenosiło się z czasem w kierunku centrum dzisiejszego.

Stosunki bezpieczeństwa musiały w XVI w. być tutaj nie nadzwyczajne, gdyż w r. 1562 r. mieszkańcy w obawie korsarzy odesłali kosztowności kościelne do Gdańska na przechowanie. W czasie oblężenia Gdańska, w 1577 r. płk. Ernest Weiher zajął Helę i zmusił do oddania hołdu Batoremu. W 1629 r. zniszczyli Szwedzi całkowicie Starą Helę wraz z kościołem, a uszkodzili Nowa Helę. Starej Heli już nie odbudowano a jej mieszkańcy przenieśli się do nowej Heli. Resztki kul z dział okrętowych przechowuje się na cmentarzu kościelnym i koło latarni morskiej. Kościół w Starej Heli istniał od niepamiętnych czasów, a źródła wspominają o nim już w XIV w. Posiadał on cudowną statuę Matki Boskiej, przeniesioną w czasie reformacji do Swarzewa. Popadłszy w 1629 r. w ruinę, nie został już odbudowany. W 1705 r. były jeszcze po nim wysokie mury, dzisiaj niema z nich już ani śladu.

Administratorem Heli za czasów polskich był trzeci burmistrz Gdańska. Jednakże administratorowie pojawiali się zaledwie co lat kilkadziesiąt na miejscu, nie wiele troszcząc się o losy Heli.

Wiek XVIII nie zaczął się pomyślnie dla Helu: w 1709 r. wybuchła epidemia dżumy i zmarło 225 osób. W 1734 r. osada znalazła się pod ostrzałem floty rosyjskiej, ponieważ była częścią Gdańska, gdzie przebywał król Polski Stanisław Leszczyński. W 1741 r. i 1771 r. Hel został znacznie zniszczony przez sztormy. W 1777 r.książę Fryderyk Maklemburski wydał zakaz używania modlitwy o błogosławiony brzeg, co oznaczało zarówno dobry połów, jak i majątek pozyskany z rozbitych okrętów. Do Prus przyłączono Helę wraz z Gdańskiem, dopiero przy drugim rozbiorze Polski w 1793 r. W latach 1807-1808 przebywali długo Francuzi, którzy zabrali wszystkie kosztowności z kościoła. W 1872 r. utraciła Hela prawo miejskie, przywrócone w 1920 r. przez rząd polski. Prawa Gdańska trwały jeszcze do 1883 r., kiedy rząd pruski odkupił od miasta 1600 ha. lasu między Helą a Borem.

Szlaki turystyczne:

  • szlak niebieski – nadmorski (rozewski) – Krokowa-Ostrowo-Jastrzębia Góra-Rozewie-Władysławowo – 28 km,
  • szlak niebieski – nadmorski (rybacki) – Władysławowo-Chałupy-Kuźnica-Jastarnia-Jurata – 26 km,
  • szlak niebieski – krawędzią Kępy Puckiej – Wejherowo-Mrzezino-Osłonino-Rzucewo-Puck – 32 km,
  • szlak czerwony – Żarnowiec-Dąbki-Białogóra-Lubiatowo-Stilo-Łeba – 32 km,
  • szlak czarny – grot mechowskich – Puck-Połczyno-Darżlubie-Mechowo-Krokowa – 29 km,
  • szlak zielony Puszczy Darżlubskiej – Wejherowo-Żarnowiec-Krokowa – 37 km
  • szlak żółty – swarzewski – Władysławowo-Swarzewo-Puck
Latarnia morska

Latarnia morska
Fot. Urząd Miasta Hel

Widok z lotu ptaka

Fot. Ryszard Kietkiewicz

Zabytki, które warto zobaczyć:

  • kościół poewangelicki pw. św. Piotra i Pawła z XV w. – obecnie siedziba Muzeum Rybołówstwa,
  • latarnia morska z 1942 r.,
  • ryglowe domki rybackie z przełomu XVIII/XIX w.,
  • kościół pw. Bożego Ciała z 1931-1932,
  • zespół obiektów fortyfikacji rejonu umocnień Hel z 1931-1941,
  • Muzeum Rybołówstwa,
  • Checz Kaszubska.

Podstawowe dane

Powiat: pucki
Gmina: Hel
Hel - herb
Nazwa: Urząd Miasta
Ulica: Wiejska 50
Miejscowość: 84-150 Hel
Telefon: 58 677 72 40
Faks: 58 677 72 77
Strona WWW http://www.hel-miasto.pl
Strona BIP http://bip.hel.eu
Adres e-mail sp-upo@gohel.pl
Burmistrz: Klemens Adam Kohnke
Powierzchnia: 21,27 km2
Ludność: 3742

Mapa dojazdu