Pierwsze historyczne wzmianki o Pomorzu pochodzą z X wieku. Przez kolejne stulecia granice administracyjne naszego regionu zmieniały się wielokrotnie. Za to znaczenie Pomorza dla Polski zawsze było ogromne, zarówno pod względem politycznym, jak i gospodarczym.

 

Pomorze Gdańskie już od X wieku było luźno podporządkowane państwu Polan. Właśnie z czasów panowania pierwszych polskich władców – Mieszka I i jego następcy Bolesława Chrobrego – pochodzą też pierwsze historyczne wzmianki o naszym regionie.
 
Rozbicie dzielnicowe po śmierci Bolesława III Krzywoustego przyczyniło się do wzrostu rangi lokalnych władców. Najbardziej znanym średniowiecznym władcą Pomorza był Świętopełk II, najstarszy syn Mściwoja I z dynastii Sobiesławiców. Potrafił osiągnąć i obronić niezawisłość swojego księstwa oraz przyczynić się do jego rozwoju gospodarczego. Wszystkie te zasługi spowodowały, iż nadano mu przydomek „Wielki".
 
O znanym nam obecnie podziale administracyjnym można mówić od momentu narodzin I Rzeczypospolitej. Utworzone przez Kazimierza Jagiellończyka w 1454 r., a ostatecznie ukształtowane po II pokoju toruńskim w 1466 r., województwo pomorskie obejmowało ziemie państwa krzyżackiego na zachód od Wisły, stając się częścią Prus Królewskich. Ówczesne województwo dzieliło się na 8 powiatów i terytorium miasta Gdańska.
 
 
Skarszewy – pierwsza stolica województwa
Gdańsk, podobnie jak obecnie, był największym ośrodkiem miejskim na Pomorzu. Nie został jednak stolicą województwa, gdyż królewskie przywileje oraz silna pozycja gospodarcza decydowały wówczas o niezależności miasta. Taki stan rzeczy spowodował, iż województwo pomorskie długo nie posiadało własnego ośrodka administracyjnego. Dopiero w 1613 r. połączono funkcję starosty skarszewskiego i wojewody pomorskiego, w efekcie czego stolicą województwa zostały Skarszewy. Na tamtejszym zamku rezydował wojewoda, tam też zbierał się sąd ziemski.
 
Przez ponad 300 lat istnienia I Rzeczypospolitej podział administracyjny województwa pomorskiego nie uległ znacznym zmianom. Dopiero pierwszy rozbiór Polski w 1772 roku sprawił, iż Pomorze znalazło się niemal w całości w granicach Królestwa Pruskiego. Rok później również Gdańsk został przyłączony do Prus.
 
Województwo bez Gdańska
Niecały rok po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, 1 sierpnia 1919 r. utworzone zostało województwo pomorskie. Tym razem w jego granicach zabrakło Gdańska, który – na mocy ustaleń traktatu pokojowego w Wersalu, kończącego I wojnę światową – wraz z przylegającym terytorium tworzył obszar Wolnego Miasta Gdańska. Stolicą województwa pomorskiego został wówczas Toruń.
 
W pierwszych latach II RP samorząd województwa działał na podstawie przepisów pruskich. Organami samorządu były: sejmik wojewódzki (organ uchwalający i kontrolujący), wydział wojewódzki (organ zarządzający i wykonawczy) oraz starosta krajowy (zarządzanie bieżącymi sprawami samorządu, reprezentowanie, nadzór). Warto dodać, iż ostatnim w II RP wojewodą pomorskim był Władysław Raczkiewicz, który w latach 1939-1947 pełnił funkcję pierwszego prezydenta RP na uchodźctwie.
 
Województwo gdańskie
Jeszcze przed zakończeniem II wojny światowej, 7 kwietnia 1945 r. powołane zostało województwo gdańskie, w którego skład wszedł cały obszar Wolnego Miasta Gdańska i 6 przedwojennych powiatów: gdyński, kartuski, morski, starogardzki, kościerski i tczewski. Równolegle istniało również województwo pomorskie ze stolicą w Bydgoszczy, obejmujące w większości obszar obecnego województwa kujawsko-pomorskiego. W 1950 roku nazwę „pomorskie" zmieniono na „bydgoskie".
 
W 1975 roku dokonano nowego podziału administracyjnego kraju. Dotychczasowe 14 województw i dwa miasta wydzielone (Warszawa i Łódź) rozparcelowano na 49 województw. Takie rozdrobnienie spowodowało, iż niewiele nowych województw liczyło więcej niż milion mieszkańców. Województwo gdańskie zostało pomniejszone o ziemie na wschód od Wisły, które przyłączono do nowo powstałego województwa elbląskiego. Wówczas także zlikwidowano powiaty.
 
I znowu pomorskie
Obecne województwo pomorskie powstało 1 stycznia 1999 roku w wyniku kolejnej reformy administracyjnej. Pomorskie „wchłonęło" wówczas całe dawne gdańskie oraz część słupskiego, elbląskiego i bydgoskiego. Celem reformy samorządowej była decentralizacja kraju, czyli przekazanie na rzecz marszałka i samorządu województwa części uprawnień zarezerwowanych wcześniej dla wojewody, jako reprezentanta rządu w terenie. Znacznie usprawniło to działanie władz regionalnych i przybliżyło je mieszkańcom.
 
Powstałe w ten sposób województwo pomorskie, ze stolicą w Gdańsku, stało się jednym z najprężniejszych regionów w kraju. Obszar województwa zamieszkuje obecnie ponad 2,2 mln mieszkańców, z czego blisko połowa w aglomeracji trójmiejskiej. Pierwszym marszałkiem nowego Pomorskiego był Jan Zarębski, przez dwie kadencje funkcję tę pełnił Jan Kozłowski, w 2010 roku na stanowisko marszałka został wybrany Mieczysław Struk.
 
Pomorze się Panu Bogu udało…
Jedna z legend kaszubskich mówi, iż Pan Bóg pochłonięty tworzeniem świata zapomniał o naszym regionie. Gdy jeden z aniołów przypomniał mu o tym, Pan Bóg postanowił stworzyć piękną krainę, będącą mieszanką wszystkiego, co mu pozostało po stworzeniu reszty świata. Obdarzył więc ją lasami i borami, jeziorami i rzekami, wydmami i morzem, klifami i piaszczystą plażą, dolinami i wzgórzami. Bóg ulepił też ludzi i zwierzęta, a przy pomocy promieni słonecznych nadał urok całej krainie.
 
Jednak nie trzeba wierzyć legendzie, by przekonać się, że województwo pomorskie jest naprawdę wyjątkowym regionem. Wystarczy spytać mieszkańców...
Tekst: Sławomir Lewandowski
 
 

 


Karty z historii