Brusy są położone w Borach Tucholskich na południowych Kaszubach, na skrzyżowaniu drogi wojewódzkiej nr 235 z drogą wojewódzką nr 236, z bezpośrednim połączeniem kolejowym z Chojnicami i Kościerzyną.

W 1351 r. wieś Brusy była lokowana na prawie chełmińskim. Po wojnie trzynastoletniej Brusy były wsią królewską, należącą do klucza kosobudzkiego w starostwie tucholskim.

1 stycznia 1988 r. Brusy uzyskały prawa miejskie.

Lokalne ciekawostki:

Historia powstania Chaty Kaszubskiej w Brusach Jagliach sięga początku lat 80. XX w. Wtedy to założyciele oddziału Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego planowali budowę muzeum regionalnego z wystawą eksponatów zebranych wśród miejscowej ludności. Jednocześnie miało ono stać się centrum kultury południowych Kaszub. Późniejsza sytuacja polityczna sprawiła, że myśl o budowie chaty odłożono na ponad dekadę i powrócono do niej dopiero w latach 90. W 1995 r. powstał Społeczny Komitet Budowy Muzeum, zatwierdzono koncepcję usytuowania Chaty w Brusach Jagłiach w sąsiedztwie zabudowań twórcy ludowego Józefa Chełmowskiego. W 1996 r. odrzucono pomysł przeniesienia i renowacji oryginalnej chaty. Projektantem nowego budynku został Jan Sabiniarz. W 2002 roku rozpoczęto budowę z udziałem miejscowych rzemieślników. Inwestorem został Urząd Miejski w Brusach. Uroczysta inauguracja działalności Chaty Kaszubskiej odbyła się 6 maja 2005 r. Chata Kaszubska nawiązuje do tradycyjnej zabudowy południowych Kaszub. Jej regionalny charakter zachowano dzięki architekturze, materiałom budowlanym i elementom wykończeniowym. Drewniana konstrukcja budynku powstała z drzew, które rosły w XIX-wiecznym parku Sikorskich w Wielkich Chełmach. Dach muzeum pokryto trzciną naturalną, schody zewnętrzne wykonano z naturalnego kamienia, a podłogi, jak w starych chatach kaszubskich, z desek sosnowych.

Atrakcje turystyczne gminy Brusy:

Lasy zajmują 57% powierzchni gminy. Jeziora, rzeki, naturalne cieki wodne i oczka wodne zajmują 6% powierzchni gminy. Miasto jest położone przy drodze krajowej nr 235 i ma bezpośrednie połączenie kolejowe z Chojnicami i Kościerzyną, w południowej części województwa pomorskiego. W centrum miasta znajdują się secesyjne budynki i największy na Pomorzu murowany kościół. Na znacznym obszarze gmina graniczy z Parkiem Narodowym Bory Tucholskie, a jej północną część obejmuje Zaborski Park Krajobrazowy. Jest to kraina ptaków, lasów i czystych jezior, wymarzone miejsce dla poszukujących ciszy i spokoju. Na terenie gminy Brusy znajdują się 4 rezerwaty przyrody: jezioro Bagno-Stawek (torfowiskowy), jezioro Nawionek (florystyczny), jezioro Laska (feunistyczny) i Bór Chrobotkowy (florystyczny). Na terenie Gminy występuje 50 jezior należących w większości do dorzecza Brdy i Wdy.

Zabytki, które warto zobaczyć:

  • kręgi kamienne – w rejonie Leśna zachowały się ślady niezwykle bogatego osadnictwa pradziejowego, które zostało odkryte i częściowo zbadane dzięki wieloletnim badaniom ekspedycji wykopaliskowej Uniwersytetu Łódzkiego. Są to: cmentarzyska grobów książęcych, wielokulturowe cmentarzysko kurhanowe, cmentarzysko ciałopalne z końca epoki brązu, wielokulturowe osady. Na szczególną uwagę zasługuje osada, usytuowana nad jeziorem, niezwykle interesująca ze względu na odkryte tam obiekty i dobry stan ich zachowania oraz ze względu na perspektywę dalszych badań zabytkowy.
  • kościół w Leśnie – z poł. XVII w. Jego fundatorką była królowa Maria Ludwika Gonzaga. Kościół został wykonany z drzewa modrzewiowego, a jego wieża jest najwyższą budowlą drewnianą w Polsce (32 m).
  • monumentalna bryła kościoła w Brusach – dotychczas nie odkryta przez turystów, mimo to jest największym kościołem na Pomorzu (60,9 m długości, 26 m szerokość, 12,5 m wysokość w nawie) zbudowanym w latach 1876-1879. z inicjatywy ks. Augustyna Wiki-Czarnowskiego. Świątynię w stylu neromańskim, orientowaną, murowaną z cegły na podmurowaniu kamiennym charakteryzują dwie zblokowane strzeliste wieże. W kościele znajduje się barokowy ołtarz „bracia" z XVII w., pochodzący z poprzedniego drewnianego kościoła. Na uwagę zasługuje obraz Matki Bożej Szkaplerznej z XVIII w., przysłaniany innym malowidłem ukazującym Matkę Bożą jako Królową Wszystkich Świętych. Na górze znajdują się organy firmy Zauera z Frankfurtu nad Odrą sprowadzone w 1880 r. Ołtarz główny, dzieło Juliusza Zindlera z Chojnic, zakupiony w 1883 r. uległ zniszczeniu podczas kończących się w 1945 r. działań wojennych. Obecny ołtarz główny z 1950 r. i obraz Chrystusa Króla powstał według projektu artysty malarza Władysława Drapiewskiego z Pelplina. Nawę północną zdobi XVIII-wieczny krucyfiks. Z poł. XIX w. pochodzą: chrzcielnica, ambona, droga krzyżowa i dwa konfesjonały. Od 1990 r. wzbogacono kościół o trzy nowe ołtarze: Matki Bożej Częstochowskiej, Miłosierdzia Bożego i Świętego Huberta. W 1999 r. dokonano pełnej iluminacji zewnętrznej bryły kościoła i Skansen ludowego twórcy Józefa Chełmowskiego mieszkającego w Brusach Jagliach. Jego zabudowania i najbliższa okolica są wypełnione licznymi rzeźbami, przede wszystkim ulami. Twórca jest także kolekcjonerem – gromadzi i rekonstruuje stare przedmioty związane z historią Zaborów.

Podstawowe dane

Powiat: chojnicki
Gmina: Brusy
Nazwa: Urząd Miasta i Gminy
Ulica: Na Zaborach 1
Miejscowość: 89-632 Brusy
Telefon: 52 396 93 00
Faks: 52 396 93 03
Strona WWW http://www.brusy.pl
Strona BIP http://bip.brusy.pl/
Adres e-mail um@brusy.pl
Burmistrz: Witold Ossowski
Powierzchnia: 400,74 km²
Ludność: 4 985

Wykaz miejscowości w gminie:
Brusy, Brusy Jaglie, Czarnowo, Czarniż, Leśnictwo Giełdon, Czapiewice, Czapiewice wybudowanie, Gacnik, Huta, Broda, Rudziny, Chłopowy, Czyczkowy, Czyczkowy wybudowanie, Główczewice, Kosobudy, Kosobudy wybudowanie, Kinice, Leśno, Leśno wybudowanie, Kaszuba, Wysoka Zaborska, Lubnia, Leśnictwo Lubnia, Lubnia wybudowanie, Małe Gliśno, Małe Gliśno wybudowanie, Dąbrówka, Męcikał, Męcikał Parowa, Męcikał Struga, Okręglik, Czernica, Giełdon, Pokrzywno, Spierwia, Turowiec, Męcikał wybudowanie, Orlik, Lamk, Przymuszewo, Kruszyn, Lendy, Parzyn, Peplin, Windorp, Małe Chełmy, Małe Chełmy wybudowanie, Antoniewo, Antoniewo wybudowanie, Rolbik, Laska, Wawrzyn, Widno, Widno wybudowanie, Skoszewo, Wielkie Chełmy, Asmus, Krównia, Młynek, Wielkie Chełmy wybudowanie, Zalesie, Zalesie wybudowanie, Żabno

Mapa dojazdu