Sławni Pomorzanie

Dantyszek Jan

$image_alt

Był najwybitniejszym poetą łacińskim okresu renesansu oraz polskim dyplomatą. Urodził się 1 listopada 1485 r. w Gdańsku jako Johann(es) von Höfen. Jego ojciec Jan, przybywszy po wojnie trzydziestoletniej z Warmii, osiadł tu na stałe. Zajmował się piwowarstwem i handlem zbożem oraz powroźnictwem (stąd przydomek, którym posługiwał się ród Dantyszków – Flaschbinder). Matka Dantyszka, Krystyna z Schulzów, pochodziła z Pucka.

Poeta ukończył gdańską szkołę parafialną oraz szkołę w Grudziądzu, a następnie studiował w Gryfii i Akademii Krakowskiej. Studia kontynuował we Włoszech.

Miał bliskie związki z dworem królewskim Jana Olbrachta, Aleksander Jagiellończyk zaś mianował go swoim sekretarzem do spraw pruskich. Za zasługi nadano mu szlachectwo.

Jan Dantyszek zrobił wielką karierę dyplomatyczną. Był posłem i ambasadorem królów polskich, utrzymywał kontakty z cesarzami Maksymilianem I i Karolem V. Korespondował z Erazmem z Rotterdamu i Cortezem. Przyjaźnił się z Andrzejem Krzyskim – późniejszym arcybiskupem gnieźnieńskim i prymasem Polski oraz głośnym poetą. Utrzymywał też kontakty z Tomaszem Morusem i Filipem Melanchtonem czy Janem van der Campenem. Znał osobiście Marcina Lutra.

Mimo że sporo podróżował i swoje życie w większości spędził za granicą, nigdy nie zapomniał o swoich korzeniach. Podkreślał związki łączące go z macierzystym grodem, podpisując się jako Joannes Dantiscus (Dantiscus – czyli gdańszczanin).

Dziesięć lat przed przyjęciem święceń biskupich, został w roku 1523 r. proboszczem kościoła Mariackiego w Gdańsku. Gdy w 1533 r. przybył tu jako biskup chełmiński, narastało już wrzenie reformacyjne. Dwa lata później powrócił tu jako komisarz króla Zygmunta I, otrzymawszy zadanie obrony praw Polski do Pomorza i Gdańska. Jednak gdańszczanie potraktowali go z rezerwą, a nawet wrogością, gdyż w luterańskim w znacznej mierze mieście bronił interesów katolików.

W poczuciu porażki i rozgoryczenia napisał potem słynną elegię łacińską „Jonas Propheta", ostrzegając w niej gdańszczan przed grożącą im zagładą. Opublikowano ją około 30 lat po śmierci poety. Senatorom wytykał w elegii bezwstyd, bezbożność i pychę. Nawoływał do pokuty i powrotu do wiary ojców. Wcielał się w postać proroka i przestrzegał przed ustaniem handlu na Wiśle, który w jego przekonaniu stanowił podstawę dobrobytu Gdańska.

W czerwcu 1536 r. Dantyszek zrzekł się probostwa w kościele Mariackim, a w grudniu kapituła warmińska wybrała go na swego koadiutora. W styczniu 1538 r. został biskupem warmińskim. Dwór jego znajdował się w Lidzbarku Warmińskim. Gościł tam wielu humanistów. Stał się protektorem ludzi sztuki i nauki.

Zmarł 27 października 1548 r. Jego grób znajduje się w katedrze we Fromborku.

Opr. Marta Widzicka




 
view szablon artykułu