Sławni Pomorzanie

Ceynowa Florian Stanisław Wenancjusz

$image_alt

Florión Stanisłôw Wenancjusz Cenôwa – kaszubski działacz narodowy, lekarz, badacz folkloru i języka kaszubskiego, powstaniec, pisarz. Urodził się 4 maja 1817 r. w Sławoszynie k. Krokowej (powiat pucki). Zmarł 26 marca 1881 r. w Bukowcu k. Świecia. Pochowany został w Przysiersku. Syn Wojciecha (rolnika i kowala) i Magdaleny z domu Pienczeń (z lęborskiego).
 
Pruską szkołę elementarną ukończył w rodzinnej miejscowości, w latach 1831-1841 był uczniem gimnazjum w Chojnicach, gdzie należał do tajnego kółka filomackiego „Polonia". W 1841 r. rozpoczął studia na uniwersytecie we Wrocławiu, najpierw na wydziale filizoficznym, a od 1842 r. – medycznym. We Wrocławiu był członkiem Towarzystwa Literacko-Słowiańskiego. W latach 1843-46 kontynuował studia w Królewcu, gdzie odbywał obowiązkową służbę wojskową. Aktywnie działał w Towarzystwie Demokratycznym Polskim.
 
W lutym 1846 r. objął dowództwo nad powstańcami kociewskimi i kaszubskimi, których zadaniem był atak na garnizon pruski w Starogardzie Gdańskim w nocy z 21 na 22 lutego 1846 r. Po nieudanej akcji został osadzony najpierw w więzieniu w Starogardzie, następnie w berlińskim Moabicie. Został skazany 2 grudnia 1847 r. na karę śmierci przez ścięcie toporem za zdradę stanu, zamienioną przez króla na dożywotnie więzienie. Karę zakończyła berlińska rewolucja marcowa roku 1848 – został uwolniony 20 marca 1848 podczas Wiosny Ludów. W latach 1848-50 mieszkał u swej siostry Łucji Kadau w Pucku. Potem służył jako lekarz w pruskim regimencie artylerii w Gdańsku (1850-51), gdzie mieszkał przy ul. Świętego Ducha 48. Nie mogąc kontynuować studiów w Królewcu, przeniósł się na uniwersytet do Berlina, gdzie 11 grudnia 1851 r. uzyskał tytuł doktora medycyny na podstawie pracy „O przesądach mieszkańców ziemi puckiej w dziedzinie medycyny". Po studiach zamieszkał w Bukowcu koło Świecia na Kociewiu, gdzie początkowo był lekarzem rodziny Czapskich, a potem otworzył prywatną praktykę oraz założył aptekę.
 
W 1853 r. został członkiem Towarzystwa Pomocy Naukowej dla Młodzieży Prus Zachodnich i do śmierci płacił spore pieniądze na stypendia dla biednych uczniów i studentów. Na początku 1855 r. nabył 20-hektarowe gospodarstwo w Bukowcu. Prowadził tam też aptekę. Do pomocy w gospodarstwie najął Rozalię Tarnowską (1834-1917), z którą miał czworo dzieci: syna Wojciecha i córki Marię Magdalenę, Bronisławę i Martę. Pod koniec życia Ceynowa prawnie uznał je za swoje. Bronisława odziedziczyła gospodarstwo po swym ojcu. W latach 60. XIX w. Florian Ceynowa ustabilizował swoje życie, zarówno na polu rodzinnym, jak i naukowym. W 1861 r. był w Pradze i na Łużycach, a w 1862 r. objechał Kaszuby.
 
Nazywany jest „ojcem regionalizmu kaszubskiego" oraz „ojcem literatury kaszubskiej". W 1843 r. opublikował w „Jutrzence" dwa krótkie artykuły po kaszubsku „Wilëjô Nowégò Rokù" oraz „Szczodraczi" (tytuły zapisane wg współczesnej pisowni). W 1850 r. „Szkoła Narodowa" wydrukowała artykuł „Kaszëbi do Pòlôchów" i  ukazały się drukiem książeczki „Czile słów ò Kaszëbach i jich zemi" i" Ksążeczka dlô Kaszëbów". Ceynowa wydawał też pierwszy periodyk kaszubski „Skôrb kaszëbskò-słowińsczi mòwë". Opracował pisownię kaszubską, którą wiele razy modyfikował. Tłumaczył wiersze z języka rosyjskiego na kaszubski. W 1879 r. wydał w Poznaniu napisaną przez siebie w latach 40. XIX wieku gramatykę języka kaszubskiego.
 
Jego imieniem nazwanych jest wiele ulic na Pomorzu, np. w Pucku, Świeciu. Jest patronem szpitala w Wejherowie. W 2000 r. uchwałą Rady Powiatu Puckiego, Muzeum Ziemi Puckiej otrzymało jego imię.
 
 
 
„Je ju wieldżi czas, cobë niżóden Kaszëba
sã nie wstidzëł pò kaszëbskù gôdac."
 
Żródło:
 
 
 
 
 
Opr. BMG


 
view szablon artykułu